شناسایی خدمات جنبی در کتابخانه‌‌های عمومی استان کرمانشاه و نقش آن‌‌ها در جذب و نگهداشت کودکان و نوجوانان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، ایران

2 استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسى، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

3 دکترای مطالعات برنامه درسی، دانشگاه فرهنگیان، کرمانشاه، ایران

چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تشریح خدمات جنبی کتابخانه‌‌های عمومی استان کرمانشاه و نقش آن‌‌ها در جذب کودکان و نوجوانان به کتابخانه و نگهداشت آنان در آن انجام شده است.
روش: در این پژوهش از رویکرد آمیخته استفاده شده است. برای گردآوری داده‌‌ها از پرسش‌نامه، سیاهۀ وارسی و مصاحبه با کتابداران استفاده شد که روایی محتوایی آن بر اساس نظرات متخصصان تأیید شد و پایایی پرسش‌نامه به روش ضریب آلفای کرونباخ (86/0) به دست آمد. جامعۀ آماری پژوهش را اعضا و کتابداران کتابخانه‌‌های عمومی استان کرمانشاه تشکیل می‌‌دهند. حجم نمونه در بخش اعضا از 100 نفر و در بخش کتابداران از 10 نفر تشکیل شده است که با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای و غیرتصادفی سهمیه‌ای انتخاب شدند. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از نرم‌افزار SPSS و روش‌های کدگذاری اشتروس و کروبین (باز، محوری و انتخابی) استفاده شده است.
یافته‌‌ها: نتایج پژوهش حاکی از آن است که آموزش قرآن، قصه‌‌گویی، مسابقات کتاب‌‌خوانی و نقاشی، جشن و مراسم مذهبی، مطالعه در تابستان، کانون ادبی، نمایشگاه کتاب و تازه‌‌های کتاب، برنامه‌‌های جنبی مورد اجرا در کتابخانه‌‌های عمومی هستند. نمایش فیلم، موسیقی و گروه‌‌های کتاب‌‌خوانی در هیچ‌‌کدام از کتابخانه‌‌ها وجود ندارد. رضایت از برنامۀ نقاشی، مسابقات کتاب‌‌خوانی، قصه‌‌گویی زیاد و آموزش قرآن، نمایشگاه کتاب بیشتر از سایر خدمات است. مهم‌‌ترین موانع در ارائۀ خدمات جنبی، کمبود بودجه و امکانات، کمبود فضای مناسب و کمبود نیروی انسانی هستند.
اصالت/ارزش: خدمات جنبی در کتابخانه‌‌های عمومی نقش مؤثری در جذب و نگهداشت کودکان و نوجوانان دارد. همچنین، این برنامه‌‌ها در استفادۀ مطلوب از اوقات فراغت و تشویق به فعالیت‌‌های فرهنگی هنری به‌منظور رشد و اعتلای فرهنگی جامعه نقش به‌سزایی را ایفا می‌‌کند. کاربست این یافته‌ها با توجه به بافت جغرافیایی و فرهنگی خاص کرمانشاه می‌تواند زمینه را برای پرورش بهتر کودکان و نوجوانان مهیا ساخته و نقش کتابخانه‌های عمومی را در آموزش‌وپرورش اعضا برجسته سازد.

کلیدواژه‌ها


۱. دلاور، علی (۱۳۹۰). روش‌‌ تحقیق در روان‌‌شناسی و علوم تربیتی. تهران: انتشارات نشر ویرایش.
۲. رحمانی، بتول (۱۳۷۹). فرهنگ ایجاد انگیزۀ مطالعاتی. فصلنامه فرهنگ آموزش، ۱(۱)، ۵۱-۵۰.
۳. ﻓﺘﺎﺣﻲ، رحمت‌‌الله (۱۳۸۴). ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰی و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺧﺪﻣﺎت برون‌کتابخانه‌ای در مراکز اطلاع‌‌رسانی ﺗﺨﺼﺼﻲ. ارائه‌شده در هشتمین همایش کتابداران ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪریزی کشور (اصفهان، ۱-۳ دی).
۴. قزل‌‌ایاغ، ثریا (۱۳۸۳). ادبیات کودکان و نوجوانان و ترویج خواندن: مواد و خدمات کتابخانه‌‌ای برای کودکان و نوجوانان. تهران: انتشارات سمت.
۵. کاکی، مریم؛ جمالی‌‌مهموئی، حمیدرضا؛ و مکتبی‌‌فرد، لیلا (۱۳۹۲). خدمات جنبی کتابخانه‌‌های عمومی و نقش آن در جذب کودکان به کتابخانه‌‌ها. فصلنامه علمی پژوهشی نظام‌‌ها و خدمات اطلاعاتی، ۲(۴)، ۳۲-۲۱.
۶. مرادپور، رضا؛ مهوش، محمد (۱۳۹۰). میزان رضایتمندی استفاده‌‌کنندگان کتابخانه‌‌های عمومی استان خراسان شمالی از فضا و معماری کتابخانه‌‌ها. فصلنامه تحقیقات اطلاع‌‌رسانی و کتابخانه‌‌های عمومی، ۱۷(۳)، ۳۸۱-۴۰۱.
۷. مرجانی، نسرین (۱۳۷۷). بررسی وضعیت کتابخانه‌‌های شهر ری و ارائۀ راه‌‌حل برای دست یافتن به وضع مطلوب (پایان‌‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه تربیت مدرس، تهران.
۸. ملایی، ابراهیم (۱۳۹۱). شناسایی راه‌‌های بهبود خدمات جنبی در کتابخانه‌‌های عمومی استان اصفهان از دیدگاه کاربران بر مبنای رهنمودهای ایفلا و یونسکو (پایان‌‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه اصفهان، اصفهان.
۹. ملایی، ابراهیم؛ شعبانی، احمد؛ و رضایی‌‌آدریانی، رقیه (۱۳۹۴). بهبود خدمات جنبی در کتابخانه‌‌های عمومی استان اصفهان از دیدگاه کاربران بر اساس عوامل جمعیت‌‌شناختی. فصلنامه دانش‌‌شناسی، ۸(۳۱)، ۹۵-۸۱.
۱۰. منصوریان، یزدان (۱۳۹۳). روش تحقیق در علم اطلاعات و دانش‌شناسی. تهران: انتشارات سمت.
۱۱. نورپور، رسول (۱۳۹۰). بررسی وضعیت کتابخانه‌‌های عمومی وابسته به نهاد کتابخانه‌‌های عمومی شهر تهران از نظر مدیران آن‌ها. مجله الکترونیکی نشر کتابدار، ۱۰(۲).
۱۲. کیان‌راد، زهرا ؛ فهیم‌‌نیا، فاطمه؛ و نقشینه، نادر (۱۳۹۶). ارزیابی خدمات جنبی کتابخانه‌های وابسته به نهاد کتابخانه‌های عمومی شهر تبریز و نقش آن در توسعه فرهنگ مطالعۀ کاربران (کودکان و نوجوانان). پژوهش‌‌های نظری و کاربردی در علم اطلاعات و دانش‌‌شناسی، ۷(۲)، ۶۰-۴۱. Fisher, R. (۲۰۰۳). Teaching Thinking: Philosophical Enquiry in the Classroom. London: Continuum.
13. Hillman, J. (1995). Discovering children's literature. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
14. Huck, C. S., Hepler, S. I., Hickman, J., & Kiefer, B. Z. (1997). Children's literature in the elementary school. New York, NY: Holt, Rinehart and Winston.
15. Kuo, C. H. (2005). A post-colonial critique of the representation of Taiwanese culture in children's picture books (Doctoral dissertation). The Ohio State University, Ohio. [DOI:10.17077/2326-7070.1381]
16. Mohammadi, M., Arab Sheybani, Z., Falsafin, S., & Khavidaki, S. (2018). An analysis of the characteristics of Persian best-selling youth fictions published between 2000 and 2010. Research on Information Science and Public Libraries,24 (1). 125-147.
17. Orsolini, M. (1990). Episodic structure in children's fantasy narratives: "Breakthrough" to decontextualised discourse. Language and Cognitive Processes, 5 (1), 53-79. [DOI:10.1080/01690969008402097]
18. Al-Sudairi, N. M. (2000). Children's books of Saudi Arabia: Literary and cultural analysis (Doctoral dissertation). University of Arizona, Arizona.
19. Zhang, H. (2011). Representations of Chinese culture and history in picture books of the Westerville Public Library: Educational quality and accuracy of children literature about China and Chinese culture (Doctoral dissertation). Otterbein University, Otterbein.