مقدمه‌ای بر نشانه‌شناسی و تجلیات هستی‌شناختی و رده‌شناختی اسماء الهی در جهان و انسان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
هدف: هدف این مقاله بررسی امکان دستهبندی و طبقه‌بندی اسماء الهی است. اسماء الهی مظاهر یا شاید بهتر است گفته شود فیوضات پروردگاری است که حالت هستی‌شناسانه دارند؛ لذا طبقه‌­بندی آن‌ها می­‌تواند در طبقه‌بندی‌های علوم و معارف تأثیر بسزایی داشته باشد.
روش: روش این پژوهش کتابخانه­‌ای و از نوع بنیادی است. ابزار آن، تفکر و مقایسۀ منابع و متون دینی با یکدیگر است.
یافته­‌ها: عالم صغیر و عالم کبیرِ مصطلح، دو عالم جداگانه نیستند و آن‌ها را مکمل هم می­‌داند. تقسیم‌بندی نام‌های الهی و تجلیات هستی­‌شناسانۀ فیوضات الهی بر خلق می­‌تواند راهنمای خوبی برای فهم حقایق در جهان باشد. تقسیم اسماء الهی به صفات ثبوتیه و سلبیه، برحسب تکوین و تشریع، صفات خاص پروردگار و مشترک بین او و انسان، نام‌های مفرد و مرکب، اسماء دال بر واقعیت و اسماء دال بر فرایند از آن جمله است.
اصالت/ارزش: باآنکه درمورد اسماء الهی در عرفان، خوارق عادات و بعضاً فلسفه مطالبی بیان شده است ولی از حیث طبقه‌بندی هستیشناسانه کاری اساسی صورت نگرفته است. این مقاله می‌تواند مدخلی برای تحقیقات بیشتر در این زمینه باشد.

کلیدواژه‌ها


۱. ابراهیمی دینانی، غلامحسین (۱۳۶۸). معاد از دیدگاه حکیم مدرس زنوزی. تهران: حکمت.
۲. ابراهیمی دینانی، غلامحسین (۱۳۷۵). منطق و معرفت در نظر غزالی. تهران: امیرکبیر.
۳. احمدی، احمد (۱۳۸۸). بُن لایه‌های شناخت. تهران: سمت.
۴. چیتیک، ویلیام (۱۳۸۹). عوالم خیال؛ : ابنعربی و مسئله اختلاف ادیان (قاسم کاکایی، مترجم). تهران: هرمس.
۵. حسامی‌فر، عبدالرزاق و پورمهران، پدرام (۱۳۹۴) تشبیه و تنزیه نزد ابنعربی و اسپینوزا. تاریخ فلسفه، ۵(۴)، ۱۰۶-۸۵.
۶. دائرهالمعارف قرآن کریم (۱۳۸۲). تهیه و تدوین مرکز فرهنگ و معارف قرآن. قم: مؤسسه بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
۷. راسل، برتراند (۱۳۷۵). آیا خدایی وجود دارد؟ (امیر کشفی، مترجم). بازیابی‌شده از: https://ketabnak.com/book/۶۳۶۱۲
۸. سجادی، سید جعفر (۱۳۸۶). فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملا صدرا. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
۹. صانع‌پور، مریم (۱۳۸۸). تجرد خیال در حکمت متعالیه. تهران: انتشارات بنیاد حکمت صدرا.
۱۰. طباطبایی، محمدحسین (۱۳۸۴-۱۳۶۴۱۳۸۵). تفسیر المیزان (محمدباقر موسوی‌همدانی، مترجم). قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمی؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی. ج ۱و۲.
۱۱. فدایی کزازی، ملا اسماعیل (۱۳۹۴). عقد اللئالی. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
۱۲. فدایی، غلامرضا (۱۳۷۸). تصور یا تصدیق. تهران: مقالات و بررسی‌ها، دفتر ۷۸.
۱۳. فدایی، غلامرضا (۱۳۸۹). طرحی نو در طبقه‌بندی علوم. تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
۱۴. فدایی، غلامرضا (۱۳۹۴). مختصری از شرح حال و آثار علامه فدایی کزازی؛ : از علمای قرن سیزده هجری. تهران: چاپار.
۱۵. فدایی، غلامرضا (۱۳۹۵).: پاسخی بهخدا ناباوری راسل. بازیابی‌شده https://b۲n.ir/khabaron.
۱۶. فدایی، غلامرضا (۱۳۹۵). جستارهایی در هستیشناسی و معرفتشناسی. تهران: امیرکبیر.
۱۷. کاپلستون، فردریک چارلز (۱۳۸۷). فیلسوفان انگلیسی از هابز تا هیوم. (امیر جلال‌الدین اعلم، مترجم). تهران: سروش.
۱۸. کاشانی، حبیب‌الله (۱۳۸۶) خواص و مفاهیم اسماء تلله الحسنی: ؛ ویژه نام‌های زیبای خداوند. مترجم و شارح (محمدرسول دریایی، مترجم و شارح).. تهران: یاس بهشت.
۱۹. میرزای قمی، ابوالقاسم محمد بن حسن.(۱۱۵۱-۱۲۳۱) (۱۳۸۳). سه رساله در نقد عرفان (مقدمه، تصحیح و تحقیق حسین لطیفی، و سید علی جبارگلباغی ماسوله، مقدمه، تصحیح و تحقیق). مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
20. Shirvani, A. (2014). Comparability and Incomparability Declaration in Ibn Arabi. Practice of Wisdom, 5(Issue 18), 133-147.