مسئله‫‌شناسی سیاست‌گذاری ملی کتابخانه‌های عمومی ایران از دیدگاه سیاست‫‌گذاران ‬‬‬‬‬‬‬‬و ‬‬‬‬‬‬متخصصان موضوعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری، علم اطلاعات و دانش‌شناسی، نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، تهران، ایران

2 -

3 استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر شناسایی مسائل اساسی سیاستگذاری ملی کتابخانههای عمومی ایران از دیدگاه سیاستگذاران و متخصصان موضوعی است.
روش: این پژوهش از نوع پژوهش‌های کاربردی است که با استفاده از رویکرد کیفی و بهره‌گیری از روش نظریه زمینه‌ای و تشکیل گروه کانونی متخصصان انجام شده است. جامعۀ پژوهش شامل خبرگان و متخصصان در حوزۀ سیاست‌گذاری عمومی، سیاست‌گذاری فرهنگی و نیز خبرگان و متخصصان و صاحبنظران حوزۀ کتابخانههای عمومی بودند. دادههای از طریق مصاحبۀ نیمهساختاریافته گردآوری شد و برای کدگذاری و تحلیل آنها از نرم‌افزار تحلیل دادههای کیفی MAXQDA و نیز اکسل استفاده شد.
یافته‌‏ها: یافته‌‏های پژوهش نشان داد که «فقدان معنای واحد از کتابخانههای عمومی در کشور (بین متخصصان، سیاست‌گذاران و مردم)»، «عدم توازن بین تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری ملی و سیاست‌گذاری محلی»، و «میزان توانمندی مدیران در عرصۀ کتابخانههای عمومی (سیاستگذاری، تصمیمگیری و اجرا)» مسائل سیاستگذاری ملی کتابخانه‏‌های عمومی کشور هستند. همچنین، با بررسی روابط بین مقولهها و در نظر گرفتن مقولههای محوری، مسئلۀ «تعارض بین سیاستگذاری ملی و سیاستگذاری محلی کتابخانه‌‏های عمومی کشور» به‌عنوان مسئلۀ اصلی سیاست‌گذاری ملی کتابخانه‌های عمومی ایران شناسایی شد که مورد اجماع اعضای گروه کانونی نیز قرار گرفت.
اصالت/ارزش: نقطه‌قوت این پژوهش بهره‌گیری از نظرات سیاست‌گذاران عمومی و کتابخانه‌های عمومی به‌منظور شناسایی مسائل اساسی است و از اولین پژوهشهایی است که مسائل کتابخانههای عمومی در سیاستگذاری ملی کتابخانههای عمومی ایران را با بهره‌گیری از روش کیفی مطالعه کرده است. همچنین، از نظرِ موضوع و روش پژوهش، دارای اصالت است.

کلیدواژه‌ها


۱. ابراهیمی، رحمان (۱۳۹۰). بررسی نقش و جایگاه کتابخانه‌های عمومی در افزایش سرمایه اجتماعی شهروندان: مطالعه موردی شهر تهران [پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد]. دانشگاه تهران.
۲. ابراهیمی، رحمان؛ ریاحی‌نیا، نصرت؛ آخشیک، سمیه‌سادات؛ و وحید، مجید (۱۳۹۹). تحلیل محتوای اسناد سیاست‌گذاری در حوزۀ کتابخانه‌های عمومی ایران. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی. ۲۶(۱)، ۱۵۹-۱۹۵.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
۳. اجلالی، پرویز (۱۳۷۹). سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی فرهنگی در ایران، تهران: نشر آن.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
۴. افشار زنجانی، ابراهیم (۱۳۹۴، ۶ مهر). کتابخانه‌های عمومی: تمرکز یا عدم‌تمرکز. سخن هفتۀ لیزنا، ۲۵۳.
۵. بازرگان، عباس (۱۳۸۷). مقدمه‌ای بر روش‌های تحقیق کیفی و آمیخته: رویکردهای متداول در علوم رفتاری. تهران: دیدار.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
۶. حریری، نجلا (۱۳۸۵). اصول و روش‌های پژوهش کیفی. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات.
۷. خاشعی، وحید (۱۳۹۷). کاوشی بر مدل تعاملی سیاست‌گذاری ملی فرهنگی و کتابخانه‌های عمومی در ایران [منتشرنشده؛ تهیه‌شده برای طرح کتابخانۀ ایرانی].
۸. خدایی، محبوبه (۱۳۸۵). جنبه‌های تاریخی شکل‌گیری و توسعه نظام کتابخانه‌های عمومی ایران از سال ۱۳۵۲ تا زمان حاضر [پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد]. دانشگاه تربیت مدرس.
۹. شیرازی، حسین (۱۳۹۶). تنظیم‌گری به‌جای تصدیگری؛ الگوی تعامل نهاد کتابخانه‫‌های عمومی و امور کتابخانه‌های شهرداری تهران [منتشرنشده؛ تهیه‌شده برای طرح کتابخانۀ ایرانی].
۱۰. فلیک، اووه (۱۳۸۷). درآمدی بر تحقیق کیفی (هادی جلیلی، مترجم؛ چاپ سوم). تهران: نشر نی. (نشر اثر اصلی ۱۹۹۸)
۱۱. قلی‌‫پور، رحمت‌‫اله؛ و غلام‌پور آهنگر، ابراهیم (۱۳۹۳). فرایند سیاست‌گذاری عمومی در ایران. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
۱۲. ملک‫محمدی، حمیدرضا (۱۳۹۴). مبانی و اصول سیاست‌گذاری عمومی. تهران: سمت.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
۱۳. مهراد، جعفر؛ و حری، عباس (۱۳۸۰). گزارش طرح توسعۀ نظام ملی کتابخانه‌های عمومی ایران ۱۳۷۸-۱۳۸۰. دانشگاه شیراز.
۱۴. میری، انیس (۱۳۹۶). تدوین مدل کتابخانۀ عمومی مطلوب جامعۀ ایرانی به‌روشِ پژوهش آمیختۀ اکتشافی [منتشرنشده؛ تهیه‌شده برای طرح کتابخانۀ ایرانی].
۱۵. وحید، مجید (۱۳۹۵). سیاست‌گذاری عمومی. تهران: نشر میزان.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
۱۶. هومن، حیدرعلی (۱۳۸۹). راهنمای عملی پژوهش کیفی. تهران: سمت.
17. Audunson, R. (2005). How do politicians and central decision-makers view public libraries? The case of Norway. IFLA journal, 31(2), 174-182.
18. Boughey, A., & Cooper, M. (2010, January). Public libraries: political vision versus public demand?. In Aslib Proceedings: new information perspectives (Vol. 62, No. 2, pp. 175-201). Emerald Group Publishing Limited.
19. Buckley Owen, B. (2011). The development of UK government policy on citizens' access to public sector information [Doctoral dissertation, Loughborough University].
20. Ebrami, H. (1976). Iran Libraries, In A. Kent, H. Lancour & J. Daily (Eds.), Encyclopedia of Library and Information Science (Vol. 31, pp. 35-41). Marcel Decker Inc.
21. Evjen, S. (2012). Placing the public library: a comparative analysis of political perceptions. København: Royal School of Library and Information Science.
22. Helling, J. (2012). Public Libraries and Their National policies; International Case Studies. Oxford Cambridge New Delhi: Chandos Publishing.
23. Jaeger, P. T., & Sarin, L. C. (2016). All librarianship is political: Educate accordingly. The Political Librarian, 2(1), 8. Retrieved February 20, 2021, from http://openscholarship.wustl.edu/pollib/vol2/iss1/8
24. Lincoln, Y. S. & E. G. Guba (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
25. NIDA (2011). Supporting societies’ needs: A model framework for developing library policy: Part 1: Background. 10pp.
26. Radijeng, K. (2013). The role of public libraries in the attainment of Botswana’s vision 2016 [Paper presentation]. IFLA WLIC 2013, Singapore. http://library.ifla.org/id/eprint/258/1/201-radijeng-en.pdf
27. Smith, K., & Usherwood, B. (2004, September 21-24). The political perception of the public library: The Australian view [Paper presentation]. ALIA Biennial Conference. Gold Coast, Queensland, Australia.
28. Strauss, A., & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research:Techniques and procedures for developing grounded theory (2nd ed.). Sage.
29. Widdersheim, M. M. (2018). A political theory of public library development. Libri, 68(4), 269-289.