تعیین عوامل مؤثر بر پذیرش نرم‌فزارهای «فهرست اجتماعی» و نوع آهنگ آن بر اساس نظریۀ اشاعۀ نوآوری راجرز در کتابخانه‌های عمومی استان چهارمحال و بختیاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 کارشناس‌ارشد، علم اطلاعات و دانش‌شناسی، نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور

10.52547/publij.28.4.400
چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف تعیین نوع آهنگ و عوامل مؤثر بر پذیرش نرم‌فزارهای فهرست‌نویسی اجتماعی توسط کتابداران کتابخانه‌های عمومی استان چهارمحال و بختیاری بر اساس نظریۀ اشاعۀ نوآوری راجرز انجام شد.
روش: این پژوهش از نوع توصیفی و کاربردی است. نمونه آماری پژوهش شامل 97 نفر از کتابداران شاغل در کتابخانه‌های عمومی استان چهارمحال و بختیاری تحت پوشش نهاد کتابخانه‌های عمومی بود که به‌روشِ تصادفی-طبقه‌‍ای تعیین شد. ابزار گردآوری داده‌ها پرسش‌نامه‌‌ای محقق‌ساخته‌‌ بر مبنای پژوهش حمدی‌‌پور (1392) بود. روایی آن توسط متخصصان رشته‌های علم اطلاعات و دانش‌‌شناسی و علوم تربیتی (گرایش تکنولوژی آموزشی) تأیید و پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ 824/0 محاسبه شد. داده‌‌های جمع‌‌آوری‌‌شده توسط نرم‌‌افزارهای Excel، SPSS23 و Amos23 مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند.
یافته‌‌ها: نتایج پژوهش آهنگ پذیرش نوآوری فهرست اجتماعی نشان داد که اکثریت کتابداران جزء زودپذیران بوده‌‌اند. زنان، افراد ردۀ سنی 31-40 سال، دارندگان مدرک کارشناسی‌ارشد و دکتری و سابقۀ کار 6-10 سال و 11-15 سال غالباً عضو این گروه بودند. نتایج تحلیل عامل تأییدی نشان داد که از میان ویژگی‌های ادراکی تنها «پیچیدگی» و «آزمون‌‌پذیری» بر آهنگ پذیرش تأثیری مثبت و معنادار دارند. آزمون تأثیر انواع تصمیمات نوآوری نیر نشان داد که فقط متغیر «تصمیمات اختیاری» بر آهنگ پذیرش دارای تأثیری معنادار اما منفی است.
اصالت/ارزش: فهرست‌‌های اجتماعی مقوله‌‌ای است که بسیاری از کتابخانه‌‌های دنیا از آن استفاده می‌‌کنند و سنجش شرایط پذیرش آن در کتابداران ایران می‌‌تواند این مسیر پذیرش را هموارتر کند. به‌علاوه، نتایج این پژوهش برای برنامه‌نویسان نرم‌افزارهای کتابخانه‌ای و متولیان نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور قابل‌توجه است.

کلیدواژه‌ها


۱. اکبری، مریم،؛ چشمه سهرابی، مظفر؛ و افشار، ابراهیم (۱۳۹۰). تحلیل وضعیت و روند پذیرش موتورها و ابرموتورهای جست‌وجو توسط دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه اصفهان بر اساس نظریۀ اشاعۀ نوآوری‌های راجرز. پژوهش‌نامۀ پردازش و مدیریت اطلاعات. ۲۷(۴)، ۹۸۴-۹۶۱.
۲. پاشایی‌پور، شهزاد؛ نگارنده، رضا؛ و برومندنیا، نسرین (۱۳۹۴). بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش عملکرد مبتنی بر شواهد در پرستاران بر اساس مدل اشاعۀ نوآوری راجرز: رویکرد تحلیل مسیر. حیات، ۲۱(۴)، ۱۰۳-۱۱۲.
۳. پردل، فاطمه؛ سیفی، لیلی؛ و نوکاریزی، محسن (۱۳۹۴). عوامل تأثیرگذار بر به‌کارگیری پرمیس در کنسرسیوم محتوای ملی بر اساس نظریۀ اشاعۀ نوآوری‌های راجرز. مطالعات ملی کتابداری و سازمان‌دهی اطلاعات، ۲۶(۳)، ۹-۲۲.
۴. تاج‌الدینی، اورانوس؛ و موسوی، علی‌سادات (۱۳۸۸). نرم‌فزارهای کتابخانه‌های و فهرست‌نویسی در دنیای ۲: نمونه‌ای از یک نرم‌افزار کتابخانه‌های ۲. مطالعات ملی کتابداری و سازمان‌دهی اطلاعات، ۲۰(۳)، ۳۱۱-۳۲۰.
۵. حسنی، محمدرضا؛ موسوی‌چلک، افشین؛ شریف مقدم هادی؛ و سلامی، مریم (۱۳۹۸). فهرست‌نویسی اجتماعی آری یا نه؟: یک مرور نظام‌مند. کتابداری و اطلاع‌رسانی، ۲۲(۴)، ۱۰۱-۱۱۸.
۶. حسنی، محمدرضا؛ موسوی‌‌چلک، افشین؛ شریف‌‌مقدم، هادی؛ و سلامی، مریم (۱۳۹۸). نگرش فهرست‌نویسان ایرانی نسبت به فهرست‌نویسی اجتماعی. مطالعات ملی کتابداری و سازمان‌دهی اطلاعات، ۳۰(۱)، ۱۳۴-۱۵۵.
۷. حمدی‌‌پور، افشین (۱۳۹۲). تحلیل وضعیت و روند پذیرش منابع الکترونیکی توسط اعضای هیئت‌علمی رشتۀ علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه‌‌های ایران بر اساس نظریۀ اشاعۀ نوآوری راجرز [رسالۀ دکتری]. دانشگاه شهید چمران اهواز.
۸. حمدی‌پور، افشین؛ نجاری، تراب؛ و فرمانلولیلاب، اکبر (۱۳۹۷). تحلیل عوامل اثرگذار بر پذیرش رایانش ابری کتابداران کتابخانه‌های دانشگاه تبریز و علوم پزشکی بر مبنای نظریۀ اشاعۀ نوآوری راجرز. تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاهی، ۵۲(۴)، ۳۹-۵۸.
۹. حیاتی، زهیر؛ و جوکار، طاهره (۱۳۸۹). بررسی روند پذیرش منابع مرجع الکترونیکی در کتابخانه‌های مرکزی دانشگاه‌‌های کشور بر مبنای نظریۀ اشاعۀ نوآوری‌‌ها. مطالعات آموزش و یادگیری (علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز)، ۲(۱)، ۱۲۴-۹۵.
۱۰. ضابط، شادی؛ و چشمه‌‌سهرابی، مظفر (۱۳۸۸). تأملی بر نظریه‌‌های جامعه‌‌شناسی استفاده از فناوری‌‌های اطلاعاتی و ارتباطی (اشاعه، نوآوری و تصاحب). پژوهش‌های ارتباطی، ۱۶(۶۰)، ۳۷-۶۱.
۱۱. عبادالهی، نورالله؛ چشمه‌‌سهرابی، مظفر؛ و نوشین‌فرد، فاطمه (۱۳۹۳). تحلیل عوامل فناورانۀ مؤثر بر پذیرش فناوری بر اساس نظریۀ اشاعۀ نوآوری راجرز: مورد پژوهشی نرم‌افزار نمایۀ نشریات. دانش‌شناسی، ۷(۲۶) ، ۷۹-۹۲.
۱۲. کشاورز، حبیب (۱۳۹۲). وضعیت ویژگی های ادراکی اعضای هیئت‌علمی در زمینۀ آموزش الکترونیکی و عوامل مؤثر بر آن در قالب مدل قابلیت الکترونیکی [پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد]. دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد. Dehghan Salmasi, N., Kazerani, M., Shekofteh, M., & Jambarsang, S. (۲۰۲۱). Acceptance of evidence-based nursing databases by educational nurses using Rogers' model. Journal of Librarianship and Information Science ۵۳(۲), ۳۲۱-۳۲۷. [DOI:۱۰,۱۱۷۷/۰۹۶۱۰۰۰۶۲۰۹۴۸۵۶۹]
13. Do, Troman (2008). Rogers' five main attributes of innovation on the adoption rate of online learning. [Master's thesis, Hawaii pacific university, United States].
14. Neo, E., & Calvert, P. J. (2012). Facebook and the diffusion of innovation in New Zealand public libraries. Journal of librarianship and information science, 44(4), 227-237. [DOI:10.1177/0961000611435038]
15. Raynard, M. (2017). Understanding academic e-books through the diffusion of innovations theory as a basis for developing effective marketing and educational strategies. The Journal of Academic Librarianship, 43(1), 82-86. [DOI:10.1016/j.acalib.2016.08.011]
16. Rogers, E. M. (1983). Diffusion of innovations. (3rd ed.) New York: Free Press.
17. Rogers, E. M. (1995). Diffusion of Innovations (4th ed.). New York: Free press.
18. Rogers, E. M. (2003). Diffusion of innovations (5th ed.). New York: Free Press.
19. Sanni, S. A., Ngah, Z. A., Karim, N. H. A., Abdullah, N., & Waheed, M. (2013). Using the diffusion of innovation concept to explain the factors that contribute to the adoption rate of e-journal publishing. Serials Review, 39(4), 250-257. [DOI:10.1080/00987913.2013.10766406]