بررسی وضعیت استفاده کتابداران و کاربران کتابخانه‌‌های عمومی از شبکه‌‌های اجتماعی مجازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، علم اطلاعات و دانش‌شناسی. دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

10.61186/publij.30.1.66
چکیده
هدف: هدف از این پژوهش کشف وضعیت استفاده کتابداران و کاربران کتابخانه‌‌‌های عمومی از شبکه‏‌های اجتماعی مجازی است.
روش پژوهش: پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از نظر نوع و روش‌‌شناسی، توصیفی- تحلیلی است. جامعه آماری این پژوهش کتابداران و کاربران استفاده‌کننده از شبکه‌‌های اجتماعی اینستاگرام و بله در نهاد کتابخانه‌‌های عمومی هستند. تعداد 204 نمونه از جامعه کتابداران و 81 نمونه نیز از جامعه کاربران به روش نمونه‌‌گیری در دسترس انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‏ها در این پژوهش پرسشنامه بود.
یافته‌ها: بین قالب اطلاعات (نحوه نمایش اطلاعات) ارایه‌‌شده و میزان تعامل کاربران و کتابداران (پسند کردن، نظر دادن و...) با صفحات مجازی شبکه‌‌‌های اجتماعی نهاد کتابخانه‌‌‌های عمومی کشور رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. از نظر میزان تعامل کتابداران و کاربران با صفحات شبکه‌‌‌های اجتماعی مشخص شد که کتابداران با توجه به وجود رابطه استخدامی و لزوم تولید محتوا در صفحات مذکور به عنوان بخشی از وظایف محوله، ارتباط و تعامل بیشتری نسبت به کاربران دارند. همچنین از نظر کتابداران، استفاده از اطلاعات مرتبط موجود در صفحات شبکه‌‌‌های اجتماعی در عملکرد سازمانی آنها مؤثر است. با توجه به اینکه پلتفرم‌‌‌های خارجی مانند اینستاگرام در کشور گاه با محدودیت‌‌‌های قانونی مواجه می‌‌شوند، پیشنهاد می‌‌شود پلتفرم‌‌‌های داخلی با ارتقای خدمات خود از نظر فنی، باعث افزایش گرایش کاربران به استفاده از آنها شوند.
اصالت/ارزش: مهم‌‌ترین نتیجه پژوهش این است که کتابخانه‌‌های عمومی اقدام به فعالیت در شبکه‌‌های اجتماعی کرده‌‌اند و این اقدام فعلاً در سطح وظیفه سازمانی مانده است و این کتابخانه‌‌ها هنوز نتوانسته‌‌اند به جذب کاربران و تعامل مناسب با آنها در این شبکه‌‌های اجتماعی بپردازند. لازم است کتابخانه‌‌های عمومی برای حذب و تعامل بیشتر با کاربران در این شبکه‌ها اقدام و برنامه‌ریزی کنند.

کلیدواژه‌ها


۱. حسینی، رسول؛ عسگری، حسین؛ و مقدس شرق، عمار (۲۰۲۲). بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر قصد خرید مصرف کنندگان در میان کاربران شبکه‌های اجتماعی. مطالعات میان‌رشته‌ای مدیریت بازاریابی، ۱(۱)، ۱۱۰-۱۳۴.‎
۲. زندیان، فاطمه، وفایی، زینب؛ و حسن‌زاده، محمد. (۱۳۹۷). میزان تحقق اهداف دوره‌های آموزش ضمن خدمت در کتابخانه‌های دانشگاه‌های دولتی. فصلنامه بازیابی دانش و نظام‌های معنایی. ۵(۳)، ۱۲۱-۱۴۳.
۳. غنی‌زاده، مصطفی(۱۳۹۸). شناسایی خرده فرهنگ‌های نمایشی و چگونگی اشاعه هنجار در شبکه اجتماعی اینستاگرام. مطالعات رسانه‌ای، ۱۴(۲)، ۶۳-۸۶.
۴. قاضی‌زاده، حمید؛ اصنافی، امیررضا؛ و جهانشاهی، زلیخا (۱۳۹۵). شبکه‌های اجتماعی: تاملی بر نقش آنها در کتابخانه‌ها. اساطیر پارسی، چاپار، تهران.
۵. مردانی، فریبا؛ و جنوی، المیرا (۱۴۰۰). تأثیر شبکه‌های اجتماعی در بهبود وضعیت اطلاع رسانی و جذب مخاطبین کتابخانه‌های عمومی شهر تهران از دید کتابداران. علوم و فنون مدیریت اطلاعات، ۷(۱)، ۵۳-۷۶.
۶. مروتی، مرضیه؛ و عرفان‌منش، محمدامین (۱۳۹۴). کتابداران و سواد رسانه‌های اجتماعی: مطالعه موردی کتابداران دانشگاهی منطقه سیستان. تعامل انسان و اطلاعات، ۲(۳)، ۳۳-۴۲.
۷. نریمانی، ایمان؛ زره ساز، محمد؛ و صراف‌زاده، مریم (۱۳۹۹). بررسی دیدگاه دنبال‌کنندگان صفحه‌های اینستاگرام کتابخانه‌های عمومی ایران در رابطه با نحوه مشارکت و ویژگی‌های محتواهای ارائه‌شده. کتابداری و اطلاع رسانی، ۲۳(۴)، ۱۰۶-۱۲۹.
۸. ولی‌زاده، ﺑﻬﻨﺎز؛ رﺿﺎﺋﻲ ﺷﺮﻳﻒآﺑﺎدى، ﺳﻌﻴﺪ؛ و دوﻻﻧﻲ، ﻋﺒﺎس (١٣٩٦). ﺑﺮرﺳﻲ ﻧﻘﺶ ﺷﺒﻜﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﻮﺑﺎﻳﻠﻲ ﺗﻠﮕﺮام در ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ‌ﻫﺎى داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ (ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردى: ﻣﺪﻳﺮان و ﻛﺘﺎﺑﺪاران ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺮﻛﺰى داﻧﺸﮕﺎه‌ﻫﺎى وزارت ﻋﻠﻮم). ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﻛﺘﺎﺑﺪارى و اﻃﻼع‌رﺳﺎﻧﻲ، ٢٠(٧٧): ٢١-٥١.
9. Aba, J. I., & Makinde, T. O. (2023). Use of social media in libraries and impact on undergraduates. In: Research Anthology on Applying Social Networking Strategies to Classrooms and Libraries (pp. 1122-1142). IGI Global. [DOI:10.4018/978-1-6684-7123-4.ch061]
10. Aharony, N. (2010). Twitter use in libraries: An exploratory analysis. Journal of Web Librarianship, 4(4), 333-350. [DOI:10.1080/19322909.2010.487766]
11. Alkindi, S. S., & Al-Suqri, M. N. (2013). Social networking sites as marketing and outreach tools of library and information services. Global Journal of Human-Social Science Research, 13(2), 1-14.
12. Brookbank, E. (2015). So much social media, so little time: Using student feedback to guide academic library social media strategy. Journal of Electronic Resources Librarianship, 27(4), 232-247. [DOI:10.1080/1941126X.2015.1092344]
13. Doulani, A., Hajimohammadian, M., Rashidi, A., Nazari, H., Khosroshahi, S., & Motazakker, M. (2012). Urmia University of Medical Sciences based production databases WOS, Scopus and PubMed. Urmia Medical Journal, 23(5), 531-8.
14. Doulani, A., Hariri, N., & Rashidi, A. (2013). Analysis of Iranian and British university websites by World Wide Web consortium. Journal of Scientometric Research, 2(1), 74-79. [DOI:10.4103/2320-0057.115870]
15. Fasola, O.S. (2015). Perceptions and acceptance of librarians towards using Facebook and Twitter to promote library services in Oyo State, Nigeria, Electronic Library, 33(5), 870-882. [DOI:10.1108/EL-04-2014-0066]
16. Gupta, V., Rubalcaba, L., Gupta, C., & Pereira, L. F. (2022). Library social networking sites for fostering startup business globalization through strategic partnerships. Journal of Academic Librarianship, 48(6), 102504. [DOI:10.1016/j.acalib.2022.102504]
17. Howard, H. A., Huber, S., Carter, L. V., & Moore, E. A. (2018). Academic libraries on social media: Finding the students and the information they want. Information Technology and Libraries, 37(1), 8-18. [DOI:10.6017/ital.v37i1.10160]
18. Joo, S., Lu, K., & Lee, T. (2020). Analysis of content topics, user engagement and library factors in public library social media based on text mining. Online Information Review, 44(1), 258-277. [DOI:10.1108/OIR-11-2018-0345]
19. Ng, L. S., Thang, S. M., & Noor, N. M. (2023). The usage of social networking sites for informal learning: A comparative study between Malaysia students of different gender and age group. In: Research Anthology on Applying Social Networking Strategies to Classrooms and Libraries (pp. 1467-1481). IGI Global. [DOI:10.4018/978-1-6684-7123-4.ch078]
20. Rossmann, D., & Young, S.W.H. (2015), Social media optimization: making library content shareable and engaging, Library Hi Tech, 33(4), 526-544. [DOI:10.1108/LHT-05-2015-0053]
21. Shafawi, Sh. and Hassan, B. (2018). User engagement with social media, implication on the library usage: A case of selected public and academic libraries in Malaysia. Library Philosophy and Practice (e-journal). 1820. https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/182.
22. Shin, G. D., Jeon, K., & Lee, H. E. (2022). Public library needs assessment to build a community-based library: Triangulation method with a social media data analysis. Library & Information Science Research, 44(1), 101142. [DOI:10.1016/j.lisr.2022.101142]
23. Shiri, A., & Rathi, D. (2013). Twitter content categorisation: A public library perspective. Journal of Information & Knowledge Management, 12(04), 1350035. [DOI:10.1142/S0219649213500354]