هدف: خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی اخیراً مورد توجه بسیاری از سازمان‌های خدمت‌رسان نظیر کتابخانه‌های عمومی شده است. بهره‌جویی ازاین فناوری نیازمند شناسایی فرصت‌ها و چالش‌های آن است. ازاین‌رو هدف پژوهش حاضر، شناسایی و اولویت‌بندی فرصت‌ها و چالش‌های هوش مصنوعی در ارائه خدمات کتابخانه‌های عمومی است.

روش: این پژوهش ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر رویکرد، ترکیبی از نوع اکتشافی بود. در مرحله کیفی از روش سنتزپژوهی و مرور نظام‌مند و در مرحله کمی از روش دلفی فازی استفاده شد. جامعه پژوهش مشتمل بر مقالات و متخصصین حوزه هوش مصنوعی و کتابخانه‌های عمومی بودند. ابزار گردآوری داده‌ها، سیاهه‌وارسی و فیش‌برداری و شیوه تجزیه‌وتحلیل داده‌ها نیز تحلیل مضمون بود.

یافته‌ها: 24 فرصت در چهار دسته اصلی «فرصت تحول در خدمات و افزایش کیفیت خدمات عمومی و مرجع»، «فرصت بهینه‌سازی خدمات فنی و پردازش منابع»، «فرصت بهبود مدیریت و کاهش هزینه‌ها» و «فرصت خدمات دیجیتال و فناوری اطلاعات» شناسایی شد. همچنین 15 چالش در پنج دسته اصلی «چالش‌های فنی و زیرساختی»، «چالش‌های انسانی و مهارتی»، «چالش‌های اخلاقی، حقوقی و امنیتی»، «چالش‌های مالی و اقتصادی» و «چالش‌های فرهنگی، سازمانی و مدیریتی» شناسایی شد. براساس نتایج دلفی، مهمترین فرصت‌، «تحلیل رفتار کاربران و داده‌های اطلاعاتی» و مهمترین چالش «فقدان راهبرد کلان» در کتابخانه‌های عمومی بود.

نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر نگاهی جامع به کاربرد، خدمات و چالش‌های بکارگیری هوش مصنوعی در کتابخانه‌های عمومی دارد. بکارگیری هوش مصنوعی، کتابخانه‌های عمومی را در مسیر تبدیل به مراکز یادگیری هوشمند و نوآور هدایت می‌کند. تحقق این چشم‌انداز تنها درصورتی امکان‌پذیر بوده که به چالش‌های زیرساختی، آموزشی و اخلاقی توجه شود.