اصول و معیارهای انتخاب اسباب‌بازی در کتابخانه‌های عمومی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

2 گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه زابل، زابل، ایران

10.61882/publlij.2026.2073496.1039
چکیده
هدف: اسباب‌بازی نقش مهمی در رشد شناختی، اجتماعی و جسمی کودکان دارد و کتابخانه‌های عمومی با گنجاندن آن در خدمات خود می‌توانند به مراکز یادگیری پویا تبدیل شوند. هدف این پژوهش شناسایی معیارهای انتخاب اسباب‌بازی در کتابخانه‌های عمومی است.
روش: این پژوهش از نوع کاربردی با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. جامعه پژوهش شامل کارشناسان، کتابداران و صاحب‌نظران حوزه کودک و اسباب‌بازی بود که نمونه‌ها به روش هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۷ نفر و تا رسیدن به اشباع نظری گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با روش تحلیل مضمون و در سه سطح کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام گرفت.
یافته‌ها: در مجموع ۹۷ کد باز، ۱۳ مقوله فرعی و ۳ مقوله اصلی شناسایی شد. مقوله اصلی «ضرورت استفاده از اسباب‌بازی» شامل تحول در آموزش و یادگیری، ارتقای جایگاه کتابخانه، بهبود خدمات، توسعه مهارت‌های کودکان و تقویت نقش اجتماعی بود. مقوله «اصول و معیارهای انتخاب اسباب‌بازی» پنج بُعد ویژگی‌های فیزیکی، کارکردی، بومی‌ـ‌فرهنگی، مکانی‌ـ‌بافتی و نوع‌شناسی اسباب‌بازی را دربر می‌گرفت. مقوله «مجموعه‌سازی اسباب‌بازی» نیز شامل سفارش و تهیه، تدوین دستورالعمل‌ها و توجه به گروه‌های خاص بود.

نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان داد که اسباب‌بازی در کتابخانه‌های عمومی صرفاً ابزار سرگرمی نیست، بلکه منبعی چندبعدی با کارکردهای آموزشی، فرهنگی، اجتماعی و نهادی است. نتایج حاکی از آن است که انتخاب و مجموعه‌سازی اسباب‌بازی در کتابخانه‌های عمومی ایران نیازمند رویکردی جامع و بومی است که معیارهای ایمنی، رشدی، فرهنگی و نهادی را توأمان در نظر بگیرد و مبنایی برای تصمیم‌گیری آگاهانه مدیران، کتابداران و سیاست‌گذاران فرهنگی فراهم کند.

کلیدواژه‌ها



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 19 آبان 1404