نیازسنجی اطلاعاتی بازنشستگان اداره آموزش‌وپرورش شهرستان بجنورد، پیش‌درآمدی بر طراحی خدمات‌برون‌کتابخانه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران

2 استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران

3 استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده
هدف: هدف این پژوهش شناسایی نیازهای اطلاعاتی بازنشستگان ادارۀ آموزش ‌و پرورش شهرستان بجنورد به‌منظور برنامه‌ریزی برای عرضۀ خدمات برون­کتابخانه­ای به آنان است.
روش: این پژوهش از نوع کاربردی است که به روش پیمایشی انجام شد. جامعۀ آماری آن کلیۀ بازنشستگان ادارۀ آموزش‌ و پرورش شهرستان بجنورد تا سال 1392 بودند. حجم نمونۀ آماری 130 نفر برآورد و از روش نمونه‌گیری خوشه­ای استفاده شد. گردآوری داده­ها از طریق پرسشنامۀ محقق­ساخته با 19 گویه برای سنجش چهار دسته نیازهای اطلاعاتی فردی، آموزشی، فرهنگی- اجتماعی و سیاسی، و معنوی- مذهبی صورت‌گرفت. همچنین تجزیه و تحلیل داده­ها، با کمک نرم‌افزار اس. پی. اس. اس. در دو سطح توصیفی و استنباطی انجام شد.
یافته‌ها: در میان چهار دسته نیازهای اطلاعاتی، اولویت نیازهای اطلاعاتی بازنشستگان، به ترتیب نیازهای فردی، فرهنگی- اجتماعی و سیاسی، آموزشی، و معنوی- مذهبی بود. بازنشستگان بیشترین اطلاعات خود را از طریق تلویزیون به­دست می­آورند. تعداد کمی از بازنشستگان (9/26 درصد (35 نفر)) عضو کتابخانۀ عمومی بودند و 9/76 درصد (100 نفر) از آنان از کتابخانه­های عمومی استفاده نمی‌کردند. بازنشستگان به­ندرت از کتابخانه­ها استفاده می‌کردند. دور بودن از کتابخانه علت عمدۀ استفادۀ کم یا عدم استفادۀ بازنشستگان از کتابخانۀ عمومی و دلیل اصلی استفاده این تعداد کم بازنشستگان از کتابخانۀ عمومی، امانت گرفتن کتاب بود. میزان آشنایی بازنشستگان با کتابخانه‌های عمومی و خدمات آنها کمتر از حد متوسط (64/2) و میزان احساس ضرورت خدمات­دهی از سوی کتابخانه­های عمومی از نظر بازنشستگان بیشتر از حد متوسط (20/4) بود.
اصالت/ارزش: یافته­ های این پژوهش می ­تواند به مسئولان امور در رفع نیازهای اطلاعاتی گروه­های ویژه­ای از جامعه کمک کند؛ چرا که شناسایی نیاز­های اطلاعاتی بازنشستگان باعث می­شود کتابخانه­های عمومی با آگاهی از این نیاز­ها بتوانند با تصمیم­گیری­های درست به رفع کاستی­های احتمالی موجود، تدوین خط­مشی مناسب مجموعه‌سازی و خدمات­دهی و بهبود کانال­های دستیابی به اطلاعات بپردازند.

کلیدواژه‌ها