مطالعه تطبیقی مراحل دانشنامه‌ نگاری در دانشنامه جهان اسلام و دایره‌‌المعارف اسلام (چاپ لیدن)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 بنیاد دایره المعارف اسلامی

2 دانشگاه ازاد واحدتهران

چکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر، مقایسه و ارزیابی دانشنامۀ جهان اسلام «دجا» و دایرهالمعارف اسلام «دما» در روند دانشنامه‏نویسی و تحلیل محتوای ارزیابانه آن دو است.
روش: این پژوهش به صورت تحلیل محتوا و پیمایش تطبیقی انجام شده است. جامعۀ آماری 115 نفر اعضای هیئت علمی بنیاد دایرهالمعارف اسلامی و مدخل‏های این دو کتاب هستند. ابزار گردآوری اطلاعات در بخش پیمایش تطبیقی پرسشنامه و در بخش تحلیل محتوا، فیشبرداری و نرمافزار دریچه است. اطلاعات با استفاده از نرم‏افزار آماری SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.
یافته‏ ها: در هر دو دانشنامه موضوع جغرافیا، تاریخ و زبان و ادبیات به ترتیب بیشترین میزان مدخل‏‏ها را به خود اختصاص داده‏اند. بر اساس آزمون های T ، در اکثر زمینه‏ها رعایت شاخص‏ها در حدّ قابل قبول است. میزان رعایت همۀ شاخصها در هر دو اثر در حد زیاد و یا بسیار زیاد است و فقط شاخص «مؤلف» در «دجا» در حد متوسط و یا حتی کمرعایت شده‏ است. درصد تحقّق شاخص‏‏های «استناد» و «ویرایش» در «دجا» بالاتر از «دما» است. اما درصد تحقق شاخص‏های «مدخل»، «مؤلف»، «نشر» و «تألیف و ترجمه» در«دما» بالاتر از «دجا» بوده است.
اصالت/ ارزش: جنبه‏ های گوناگون تولید دانشنامه‏های هم موضوع به ندرت مورد نقد و بررسی قرار گرفته‏اند. این مسئله سبب شده‏ برخی نقاط افتراق و تشابه آنها از نظر مخاطبان پوشیده بماند. نتایج حاصل از این پژوهش می‏تواند برخی وجه تمایز و تشابه آنها را برای مراجعان و سازمان‏های ذیربط عیان کند.

کلیدواژه‌ها