تحلیل ساختار واژگان و مفاهیم مقالات علم اطلاعات و دانش‌شناسی بر اساس تحلیل شبکۀ اجتماعی در پایگاه وبگاه علم در دو دورۀ قبل و بعد از پیدایش وب (1993-1997 و 2009-2013)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه علم‌سنجی، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، ایران

2 استاد، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

3 استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه یزد، ایران

چکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر شناسایی و مقایسۀ ساختار نگاشت‌های علمی هم‌واژگانی مقالات علم اطلاعات و دانش‌شناسی در وبگاه علم (web of science) در دو دورۀ قبل و بعد از پیدایش وب است. همچنین، به‌طور خاص به تأثیرگذاری فناوری وب بر مطالعات این رشته در دورۀ اخیر نیز پرداخته شده است.
روش‌: پژوهش حاضر توصیفی بوده و از لحاظ نوع کاربردی است که در آن از رویکرد هم­‌واژگانی علم‌سنجی بر اساس فنون تحلیل شبکه‌های اجتماعی بهره گرفته شده است. جامعۀ پژوهش به‌صورت سرشماری شامل 9002 مقالۀ علم اطلاعات و دانش‌شناسی در دورۀ قبل از پیدایش وب (1993-1997) و 16475 مقاله در دورۀ بعد از پیدایش وب (2009- 2013) در وبگاه علم است. تحلیل‌های آماری شامل آزمون‌های آماری همبستگی، کای دو، و همچنین شاخص‌های مرکزیت است. در فرایند انجام پژوهش از نرم‌افزارهایRavar Premap، SPSS، Excel، UCINET و NetDraw استفاده شده است.
یافته‌ها: نتایج مطالعه نشان داد مفاهیم «کتابخانه» و «اطلاعات» محور مطالعات قبل از پیدایش وب را تشکیل می‌دهند؛ در دورۀ اخیر نیز مفاهیم «وب»، «اطلاعات»، «پژوهش»، «تحلیل استنادی»، «دانش»، «کتابخانه»، «مجلات»، و «فناوری» محور مطالعات قرار گرفته­‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد در دورۀ پس از پیدایش وب علاوه بر افزایش مثبت و معنی‌دار مفاهیم وب‌محور، شاهد حضور مفاهیم جدید در بطن بروندادهای علمی علم اطلاعات و دانش‌شناسی هستیم.
اصالت/ارزش: نتایج پژوهش حاضر بر اهمیت توجه بیشتر به زمینه‌های مطالعاتی نوین این حوزه شامل سازماندهی دانش، سنجش علم و فناوری، منابع وب‌محور، اینترنت و فناوری اطلاعات، و توسعۀ فنی کتابخانه‌­ها تأکید می­نماید. زمینه­های مطالعاتی یاد شده تأثیر مستقیم در آموزش، پژوهش و ارائه خدمات کتابخانه­‌ها دارند؛ لذا، برنامه‌ریزان تیم­‌های آموزشی و پژوهشی این حوزه می‌­توانند در زمینه­‌های یاد شده به توسعۀ حوزه­‌های مطالعاتی نوین آموزشی و پژوهشی اقدام نمایند.

کلیدواژه‌ها