مطالعۀ سیر تکاملی حوزۀ «خدمات و منابع مرجع» با استفاده از طیف‎سنجی سال انتشار مآخذ

موسوی چلک, افشین; خاصه, علی اکبر; سهیلی, فرامرز

مطالعۀ سیر تکاملی حوزۀ «خدمات و منابع مرجع» با استفاده از طیف‎سنجی سال انتشار مآخذ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

افشین موسوی چلک ¹

علی اکبر خاصه ²

فرامرز سهیلی ³

¹ استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه پیام نور، ایران

² استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسى، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

³ دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسى، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

هدف: با استفاده از تحلیل مآخذ استنادی با تأکید بر سال انتشار این مآخذ، میتوان اهمیت آثار پیشین را برشمرد و خاستگاههای تاریخی یک حوزۀ پژوهشی را آشکار نمود. در این پژوهش، با روش طیف‎سنجی سال انتشار مآخذ، مهمترین آثار تاریخی در حوزه خدمات مرجع مشخص شده است.
روش: با استفاده از روشهای رایج در حوزۀ علم‎سنجی و برای بررسی منابع تاریخی حوزه خدمات مرجع، دادههای اولیۀ این پژوهش از پایگاه استنادی اسکاپوس استخراج گشتهاند. استفاده از یک راهبرد جستجوی جامع، منجر به بازیابی تعداد 5007 رکورد گردید. سپس دادههای اصلاح شده با استفاده از نرم‎افزارهای RPYS.EXE و RPYSi/o که مختص طیف‎سنجی سال انتشار مآخذ است، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
یافته ها: توزیع تعداد مآخذ موجود در رکوردهای حوزۀ خدمات مرجع بر اساس سال انتشار آنها نشان میدهد که این حوزه در قرن نوزدهم شاهد جهش مهم در سال 1876 مربوط به اثر ساموئل گرین تحت عنوان «روابط فردی بین کتابداران و خوانندگان» بوده است. این حوزه در قرن بیستم شاهد سه جهش بوده است که به ترتیب در سالهای 1964 برای اثر «سنجش و ارزیابی خدمات مرجع» تألیف روتشتاین، 1982 برای کتاب «مقدمهای بر کار مرجع» اثر ویلیام کتس، و 1986 اثر «اضطراب کتابخانه‎ای» تألیف ملون روی داده است.
اصالت/ارزش: ارزش مقاله حاضر در نشان دادن آثار مهم حوزۀ خدمات مرجع است که از قرن نوزده به این سو بیشترین استنادات را به خود جلب کرده‎اند.

کلیدواژه‌ها

خدمات مرجع

علم سنجی

تاریخچۀ خدمات مرجع

طیف سنجی سال انتشار مآخذ