ترسیم نقشۀ علمی حوزۀ کتابخانه‌های عمومی با استفاده از تحلیل شبکۀ هم‌واژگانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، کتابخانه‌های عمومی استان لرستان، ایران

2 کارشناس کتابداری، کتابدار کتابخانه‌ی استان اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر ترسیم نقشۀ علمی و تحلیل خوشه‌ای مقالات منتشر شده در حوزۀ کتابخانه­‌های عمومی با استفاده از مدارک نمایه شده در پایگاه وب­‌اُوساینس است.

روش: این پژوهش کاربردی و با روش تحلیل هم‌­واژگانی انجام شده است. جامعۀ پژوهش را کلیۀ مقالات نمایه شده در پایگاه وب­‌اُوساینس در موضوع کتابخانه‌­های عمومی (دارای کلیدواژه) تشکیل می­‌دهند که تعداد آن­ها، 1164 رکورد بوده است. تجزیه و تحلیل داده‌­ها با استفاده از سه نرم­‌افزار بیب‌­اکسل، ووس- ویور، و نت­دراو انجام شده است.
یافته‌­ها: تجزیه و تحلیل داده‌­ها نشان داد کلیدواژه­‌های «کتابخانه­‌های عمومی-کتابخانه­‌های دانشگاهی»، «اینترنت– کتابخانه­‌های عمومی»، و «خدمات کتابخانه-کتابخانه­‌های عمومی» بیشترین هم­‌رخدادی را در میان متون مورد مطالعه داشته‌­اند. از طرفی، تحلیل خوشه­‌ای کلیدواژه‌ها نشان داد تعداد 11 خوشۀ اصلی از کلیدواژه­‌های مورد بررسی تولید شد که مهم‌ترین خوشۀ مربوط به «مسائل اجتماعی» در پژوهش­‌های کتابخانه­‌های عمومی بوده است، پس از آن «رسانه­‌های اجتماعی»، «فناوری­‌های ذخیره و بازیابی اطلاعات»، «اطلاعات سلامت»، «کتاب و موضوعات مربوطه»، «خط‌مشی­‌های کتابخانه»، «اشتراک منابع»، «تعاملات اجتماعی کتابخانه­‌ها»، «ارتباط با سایر انواع کتابخانه‌­ها»، «توسعه و سانسور در مجموعه»، و «مدیریت» مهم‌ترین گرایش‌های پژوهشگران حوزۀ کتابخانه‌­های عمومی در سطح بین­‌المللی هستند.
اصالت/ارزش: با توجه به اینکه پژوهش‌­های کتابخانه­‌های عمومی از پرداختن به مسائلی مانند «مجموعه­‌سازی» و «محیط داخلی کتابخانه» به موضوع «رفتار اطلاعاتی مراجعه­‌کنندگان»، و سپس «مسائل اجتماعی» سوق یافته است، این امر در وهلۀ اول می‌­تواند برای برنامه‌­ریزان و دست‌اندرکاران حوزۀ کتابخانه­‌های عمومی حائز اهمیت باشد. ضمن اینکه از آنجایی که تا کنون پژوهشی مشابه در این زمینه انجام نشده است، این یافته­‌ها می‌­توانند به درک تصویری روشن از تحولات محتوایی در حوزۀ کتابخانه­‌های عمومی کمک کند.

کلیدواژه‌ها