نقش بازی‌‌های عروسکی در جذب کودکان به کتابخانه‌های عمومی روستایی: مطالعۀ موردی طرح «عروسک دانا»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، ایران

چکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر بیان نقش عروسک و بازی‌های عروسکی در جذب کودکان 3 تا 12ساله به کتابخانۀ عمومی روستایی است. همچنین این مقاله گزارشی پژوهشی از طرح عروسک دانا در کتابخانۀ حضرت ولیعصر (عج) روستای مبارک‌آباد استان قم ارائه می‌کند که به‌منظور ایجاد شوق مطالعه در کودکان در این کتابخانه انجام شده است. عروسک دانا به‌عنوان مخاطبی برای قصه‌خوانی و اجرای نمایش‌های عروسکی در کتابخانه است و با ایجاد فضایی صمیمی زمینه‌ای برای رشد تخیل کودک و شوق و انگیزه او به مطالعه را فراهم می‌کند. عروسک دانا آن عروسکی است که کودک دوستش دارد و برای داناکردن او قصه‌خوانی می‌کند و در برنامه‌های کتابخانه مشارکت فعال‌تری دارد.
روش: این پژوهش به روش اقدام‌پژوهی (برنامه‌ریزی، اقدام، مشاهده و بازتاب) انجام شده است و در پی مشکل اساسی جذب مستمر مخاطب کودک به کتابخانه حضرت ولیعصر روستای مبارک‌آباد صورت گرفته است. با مطالعۀ پژوهش‌های صورت‌گرفته دربارۀ انگیزه‌های مطالعه، کتاب‌درمانی، فعالیت‌های ترویج کتاب‌خوانی و نظایر آن، طرحی موسوم به «عروسک دانا» تدوین شده است. در مرحلۀ اقدام این طرح، عروسک‌هایی در کتابخانه قرار داده شد و سپس از کودکان خواسته شد با عروسک‌های خود به کتابخانه بیایند و با خواندن قصه و داستان عروسک‌ها را دانا کنند. برای گزارش نتایج طرح، آمارها از نرم‌افزار سامان نهاد کتابخانه‌های عمومی استخراج شده و بازتاب‌های طرح ذکر شده است.
یافته‌ها: در مرحلۀ مشاهده، نتایج آزمون کای‌اسکوئر نشان می‌دهد با برنامه‌ریزی و اجرای طرح عروسک دانا برای کودکان، آمار عضویت و امانت آن‌ها نسبت به قبل افزایش یافته است، اما این افزایش برای اعضای بزرگ‌سال اتفاق نیفتاده است.
اصالت/ارزش: اجرای طرح عروسک باعث جذب و افزایش امانت در کودکان شده است. این پژوهش گزارشی از اجرای یک طرح اقدام‌پژوهی توسط کتابداران برای کودکان را در محیط کتابخانه عمومی روستایی ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


۱. آقاجانی، طهمورث؛ جبارف، رشید؛ و مصطفی یوف، مشفق (۱۳۹۳). تأثیر بازی بر مهارت‌های اجتماعی کودکان (مورد مطالعه: کودکان مقطع مهد کودک شهرتهران. نشریه مطالعات توسعه اجتماعی ایران، ۶(۳)، ۱۰۴-۹۷.
۲. اسدیان، فاطمه؛ ستوده؛ هاجر؛ و پورحسن، بهاره (۱۳۸۹). کتابخانه‌ اسباب‌بازی: نگاهی به تجارب جهانی و پیشنهادی برای راه‌اندازی کتابخانه ملی اسباب‌بازی در ایران. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی. ۱۶(۴)، ۲۹-۵.
۳. امیریان، سیمین؛ نوری، حامد؛ و کاموس، مهدی (۱۳۸۳). ترکیب شیرین: قصه، عروسک و خوراکی. چهل و هشتمین نشست نقد آثار تخیلی. کتاب ماه کودک و نوجوان، ۱۰(۵)، ۳۳-۱۵.
۴. بازرگان، عباس (۱۳۹۵). روش‌های تحقیق کیفی و آمیخته: رویکردهای متداول در علوم رفتاری. تهران، دیدار.
۵. بحرانی، محمود (۱۳۷۹). بررسی عوامل مؤثر بر ‌میزان کتابخوانی و مطالعه آزاد دانش‌آموزان متوسطه در استان فارس. علوم تربیتی و روانشناسی، ۷(۴-۳)، ۸۵- ۱۰۲.
۶. پدرام‌نیا، اکرم؛ پولادی، کمال؛ محمدی، ‌هادی؛ و اقبال‌‌زاده، شهرام (۱۳۸۷). نشست تخصصی تأثیر کتب و ترویج کتابخوانی بر ‌میزان مطالعه کودکان و نوجوانان به همراه نقد و بررسی کتاب‌‌های روانشناسی خواندن. کتاب ماه کودک و نوجوان، ۱۳۲، ۳۵-۴۵.
۷. تاج‌‌آبادی، رضا (۱۳۸۷) کتابخانه‌‌های روستایی و نقش آن‌ها در توسعه فرهنگی روستاها در عصر فناوری اطلاعات. نشریه اطلاع‌‌یابی و اطلاع‌‌رسانی، ۲(۱۴)، ۷۷-۶۲.
۸. جعفری‌‌صدر، عظیمه (۱۳۸۵). راه‌‌های ارتقاء علاقه‌‌مندی کودکان دبستانی به کتاب و کتابخوانی. پایان‌‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه الزهرا (س)، تهران.
۹. حجتی، فرحناز (۱۳۷۸). عروسک‌درمانی. تازه‌‌های روان‌درمانی، ۳(۱۲-۱۱)، ۶۸-۵۲.
۱۰. دهستانی‌اردکانی، نرگس (۱۳۹۰). عروسک قشنگ من قرمز پوشیده. نشریه رشد آموزش پیش‌دبستانی، ۳ (۱)، ۴۵-۴۴.
۱۱. دیانی، محمدحسین؛ تقی‌‌پناهی، فاطمه (۱۳۸۷). بررسی عوامل مؤثر بر انگیزه‌های مطالعه در دانش‌آموزان ابتدایی و راهنمایی. فصلنامه علمی _ پژوهشی کتابداری و اطلاع‌رسانی، ۱۱(۳)، ۵۶-۲۸.
۱۲. زنداویان، احمد؛ عیسوی، محسن؛ و جعفری احمد‌‌آبادی، حسن (۱۳۹۰). مطالعه بنیادهای فلسفی روش تحقیق اقدام‌پژوهی (معلّم پژوهنده). پژوهش، ۳(۱)، ۱۴۴-۱۲۲.
۱۳. سعادت‌آبادی‌نسب، محمدجعفر؛ و مختاری، حیدر (۱۳۷۷). ایجاد انگیزه کتابخوانی و مطالعه در کودکان و نوجوانان: مشکلات و راه‌‌حل‌‌ها. پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان، ۱۵، ۸۱-۹۳.
۱۴. شلانی، بیتا؛ آزادی‌منش، پگاه (۱۳۹۴). مقایسه اثربخشی هنردرمانی گروهی و بازی‌‌درمانی عروسکی بر مهارت‌های اجتماعی کودکان مبتلا به اختلال فزون‌‌کنشی / نارسایی توجه. فصلنامه سلامت روانی کودک، ۴، ۱۰۳-۱۱۲.
۱۵. صالحی، احمد (۱۳۸۸). چگونه کودک خود را به کتاب خواندن علاقه‌مند کنیم؟ نشریه روانشناسی شادکامی و موفقیت، ۶(۶۳) ، ۴۹-۴۸.
۱۶. غفاری، سعید؛ و علی‌پور، امید (۱۳۸۵). راه‌‌های ترویج مطالعه و کتابخوانی بین کودکان و نوجوانان توسط والدین. ماهنامه اطلاع‌‌یابی و اطلاع‌‌رسانی، ۱۹، ۲۲-۵۵.
۱۷. غفاری، سعید (۱۳۸۵). فرهنگ مطالعه و کتابخوانی. پیام کتابخانه، ۱۲(۲-۱)، ۵۳-۵۱.
۱۸. مقدم، ایران (۱۳۵۵). محبت عامل رشد فکری و بدنی کودک است (از ایثار محبت به کودکان غافل نشوید). نشریه مکتب مام، ۸۲، ۴۰-۴۳.
۱۹. ویگل-رینانن، باربرو (۱۳۹۵). مطالعۀ مادام‌العمر. در امیررضا اصنافی و محمد خندان (ویراستاران)، مقالات کتابخانه‌های عمومی ایفلا ۲۰۱۲. تهران: نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور.
20. Anschutz, D. J., & Engels, R. C. (2010). The effects of playing with thin dolls on body image and food intake in young girls. Sex roles, 63(9-10), 621-630. [DOI:10.1007/s11199-010-9871-6]
21. Ghaffari, S. & AliPour, O. (2006). Ways to promote reading and reading between parents and children. Information and Notification Monthly, 19, 55 - 22.
22. Neiburger, E. (2007). Gamers--in the library?!: The why, what, and how of videogame tournaments for all ages. American Library Association.
23. Nicholson, S. (2014). Everyone plays at the library: Creating great gaming experiences for all ages. Information Today, Incorporated.
24. Slater, A., Halliwell, E., Jarman, H., & Gaskin, E. (2017). More than Just Child's Play?: An Experimental Investigation of the Impact of an Appearance-Focused Internet Game on Body Image and Career Aspirations of Young Girls. Journal of youth and adolescence, 46(9), 2047-2059. [DOI:10.1007/s10964-017-0659-7]