ارزیابی کیفیت خدمات کتابخانه‌های عمومی از دیدگاه کاربران: مطالعۀ موردی کتابخانه‌های عمومی استان آذربایجان غربی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یادگار امام خمینی (ره)، شهر ری، شهر ری، ایران

2 کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد همدان، همدان، ایران

چکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر ارزیابی کیفیت خدمات کتابخانههای عمومی استان آذربایجان غربی از دیدگاه کاربران آن‌هاست.
روش: پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر روش اجرا پیمایشی است. جامعۀ پژوهش شامل اعضای کتابخانه‌های عمومی استان آذربایجان غربی است که با توجه به تنوع زبانی (ترک-کرد) و مذهبی (اهل تشیع، اهل تسنن و ارامنه) در شهرستان‌های این استان، از نمونه‌گیری طبقه‌ای تصادفی نسبت به طبقه شهرستان‌ها استفاده و از این میان 450 عضو به‌روش تصادفی انتخاب شد. ابزار گردآوری داده‌ها، آخرین ویرایش پرسش‌نامۀ لایبکوآل بوده است. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از نرم‌افزار SPSS و آزمون تی وابسته استفاده شده است.
یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد از دیدگاه کاربران کتابخانه‌های عمومی استان آذربایجان غربی، کیفیت خدمات کتابخانه‌ها کمتر از حد انتظار است. مقایسه وضعیت واقعی و سطح موردانتظار از مؤلفه‌های مدل لایب‌کوآل نیز نشان داد مؤلفه تأثیرگذاری خدمات کم‌ترین اختلاف و مؤلفه کتابخانه به‌عنوان مکان بیشترین اختلاف را دارند.
اصالت/ارزش: اختلاف زیاد بین وضعیت واقعی و سطح موردانتظار کاربران کتابخانه‌های عمومی برای مؤلفه کتابخانه به‌عنوان مکان نشان می‌دهد کتابخانه‌های عمومی، متناسب با تغییر رویکرد کتابخانه‌های عمومی از نهادهای اطلاعاتی و اطلاع‌رسانی به نهادهای اجتماعی، نتوانسته‌اند خدمات موردنیاز و انتظارات کاربران را در جامعۀ چندفرهنگی استان آذربایجان غربی برآورده سازند. ازاین‌رو، لازم است کتابخانه‌های عمومی متناسب با این تغییر رویکرد به بازنگری و تعریف فضا و خدمات خود بپردازند.

کلیدواژه‌ها


۱. احمد معظم، سمانه؛ حسن‌زاده، محمد؛ شاپوری، سودابه (۱۳۹۱). ارزیابی کیفیت خدمات کتابخانه‌های عمومی شهرستان رامسر و تنکابن با استفاده از ابزار لایب کوال. دانش شناسی, ۵(۱۷): ۱-۲۱.
۲. احمدزاده، سعادت، ۱۳۷۷، ارزیابی مجموعه و خدمات کتابخانه های بانک های تخصصی شهر تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد کتابداری، دانشگاه تهران.
۳. احمدی میرقائد، احمدرضا؛ رضا ملکی و مومنی، عصمت (۱۳۹۴). سنجش کیفیت خدمات کتابخانه مرکزی دانشگاه علم و فرهنگ از دیدگاه کاربران. مطالعات دانش‌شناسی.: ۱ (۴): ۱۰۱-۱۲۲.
۴. ازقندی شهری، مجتبی (۱۳۹۵). مطالعه سطح کیفیت خدمات کتابخانه‌های دانشگاهی شهرستان گناباد با ابزار لایب کوال. پایان نامه کارشناسی ارشد علم اطالعات و دانش‌شناسی. دانشگاه ارومیه
۵. اسفندیاری مقدم، علیرضا (۱۳۸۸). ارزیابی کیفیت خدمات کتابخانه های دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات از طریق مدل تحلیل شکاف، رساله دکتری کتابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران. ۱۵ (۱): ۷-۲۹.
۶. اسماعیلی، زهرا (۱۳۸۰). بررسی مقایسه ای کتابخانه های عمومی تحت نظارت شهرداری و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی شهر اصفهان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابدرای و اطلاع‌رسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال
۷. اشرفی ریزی، حسن؛ کاظم پور، زهرا (۱۳۹۳). تحلیل شکاف کیفیت خدمات کتابخانه های مرکزی دانشگاه های دولتی شهر اصفهان براساس مدل لایب کوال. مدیریت اطلاعات و دانش‌شناسی. ۱ (۱): ۷۱-۸۳.
۸. امیدی‌فر سیروس، موسوی‌زاده زهرا (۱۳۸۸) سنجش سطوح کیفیت خدمات کتابخانه دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی با استفاده از مدل لایب‌کوال. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی۱۵ (۴) :۶۱-۸۰
۹. باباغیبی، نجمه و فتاحی، رحمت‌الله (۱۳۸۷). مقایسه سنجش خدمات کتابخانه‌های دانشگاه فردوسی مشهد از دیدگاه کاربران و کتابداران با استفاده از ابزار لایب‌کوال. فصلنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی. دوره ۱۱ (۴): ۲۵۵-۲۷۴.
۱۰. حریری، نجلا؛ افنانی، فریده (۱۳۸۷). بررسی کیفیت خدمات کتابخانه‌های مرکزی دانشگا های علوم پزشکی تابعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دانشگاه آزاد اسلامی مستقر در تهران از طریق مدل تحلیل شکاف، فصلنامه کتابداری و اطلاع رسانی(۴۲) (ج۱۱)(۲): ۲۵-۵۲..
۱۱. حریری، نجلا؛ شاهوار، شبنم (۱۳۸۹). سنجش کیفیت خدمات کتابخانه‌ مرکزی سازمان مدیریت صنعتی از دیدگاه گروههای کاربران با استفاده از ابزار لیب کوآل، فصلنامه دانش شناسی، ۱ (۴): ۱۰۷-۱۲۸.
۱۲. درخشان، مریم السادات (۱۳۸۴) ارزیابی کیفیت خدمات کتابخانه مرکزی سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
۱۳. رستگار، اعظم (۱۳۹۳). ارزیابی عملکرد کتابخانه‌های مرکزی دانشگاه‌های شهید بهشتری و الزهرا بر اساس دو مدل لیب‌کوال و مدل تعالی سازمانی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد علم اطلاعات ودانش‌شناسی، انشگاه الزهرا، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی
۱۴. ستوده، هاجر؛ میرلوحی، محبوبه‌السادات (۱۳۹۳). بررسی کیفیت خدمات کتابخانه های دانشگاه شیراز با استفاده از مدل لیب کوال. مدیریت اطلاعات و دانش‌شناسی. ۱ (۴): ۳۷-۴۹.
۱۵. شاکرزاده، امین (۱۳۹۱). سنجش سطح کیفیت خدمات کتابخانه های عمومی با تلفیق تکنیک های سرو کوال و شش سیگما (مطالعه موردی: کتابخانۀ عمومی جزیرۀ کیش). تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی. ۷۱: ۴۴۳-۴۶۲.
۱۶. صفیان بلداجی، رسول (۱۳۸۹). ارزیابی کیفیت خدمات کتابخانه های عمومی استان چهار محال وبختیاری با استفاده از ابزار لیب کوآل، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی.
۱۷. صنعت جو، اعظم؛ یوسف زاده نجدی تبریز، الهام (۱۳۹۴). سنجش کیفیت خدمات الکترونیکی کتابخانه های دانشگاه فردوسی مشهد از دیدگاه کتابداران و دانشجویان تحصیلات تکمیلی بر پایه مدل تلفیقی لیب کوال، دیجی کوال و ای اس کوال. پژوهشنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی. ۵ (۲): ۱۰۷-۱۲۶.
۱۸. عظیمی وزیری، افروز؛ فامیل روحانی، علی اکبر؛ و مرادی، محمود (۱۳۹۴). تحلیل شکاف کیفیت خدمات در کتابخانه های دانشگاه رازی. دانش‌شناسی. ۸ (۳۰): ۷۳-۸۶.
۱۹. غفاری، سعید؛ کرانی، اکرم (۱۳۹۰)، بررسی کیفیت خدمات در کتابخانه های دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه از طریق مدل لایب کوال، فصلنامه دانش شناسی، ۳ (۱۲): ۵۳-۶۸.
۲۰. غلامی، طاهره، ۱۳۸۰، ارزیابی کیفی مجموعه کتابخانه های دانشگاهی شهر اصفهان، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
۲۱. غیاثوند، احمد و دهکردیان، پریسا (۱۳۹۱). سنجش کیفیت خدمات کتابخانه‌های عمومی وابسته به شهرداری تهران. کتایداری و اطلاع‌رسانی. ۱۵ (۱): ۲۸۵-۳۰۸.
۲۲. کاظم پور، زهرا(۱۳۸۵). ارزیابی کیفیت خدمات کتابخانه مرکزی دانشگا ههای فنی و مهندسی دولتی شهر تهران با استفاده از مدل لایب کوآل. پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه تهران.
۲۳. طبسی، محمدعلی (۱۳۷۶). بررسی نگرش اعضای هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی زاهدان نسبت به عملکرد کتابخانه‌های وابسته. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع‌رسانی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی ایران.
۲۴. محمدبیگی، فاطمه (۱۳۸۸). ارزیابی کیفیت خدمات کتابخانه‌های عمومی شهرستان قزوین با استفاده از ابزار لایب کوآل. پایان نامه کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی. دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی.
۲۵. محمدبیگی، فاطمه و حسن‌زاده، محمد (۱۳۸۸). ارزیابی کیفیت خدمات کتابخانه‌های عمومی وابسته به نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در شهر قزوین با استفاده از ابزار لیب‌کوال. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی. ۱۵ (۱): ۷-۲۹.
۲۶. محمدی، اقبال (۱۳۹۳). کیفیت خدمات کتابخانه‌های عمومی استان کردستان با استفاده از ابزار لایب‌کوال. پایان نامه کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده علوم تربیتی
۲۷. مدبرنژاد، اصغرنژاد (۱۳۹۶). ارزیابی خدمات کتابخانه‌های دانشکده‌ای دانشگاه کاشان با استفاده از مدل سیرز. پایان‌نامه کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی. دانشگاه شاهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
۲۸. میر غفوری، حبیب الله؛ مکی، فاطمه (۱۳۸۶). ارزیابی سطح کیفی خدمات کتابخانه‌های آموزشی با رویکرد لایب کوآل (مورد: کتابخانه‌های دانشگاه یزد). فصلنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، ۳۷ (۱)، ۶۱ـ۷۸
۲۹. میرغفوری، سید حبیب؛ مکی، فاطمه، ۱۳۸۶، ارزیابی سطح کیفیت خدمات کتابخانه های آموزشی با رویکرد LibQual (مورد: کتابخانه های دانشگاه یزد)، فصلنامه کتابداری و اطلاع رسانی(۴۲) ۱۰ (۱): ۶۲-۷۹.
۳۰. نجفقلی‌نژاد، اعظم (۱۳۸۶). ارزیابی کیفیت خدمات کتابخانه مرکزی دانشگاه تربیت مدرس با استفاده از ابزار LibQual. پایان نامه کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی، دانشگاه تربیت مدرس.
۳۱. نشاط، نرگس؛ دهقانی، مژده. (۱۳۹۲). یک خدمت و دو دیدگاه: تحلیل شکاف میان دیدگاه کتابداران و کاربران کتابخانه ملی از خدمات ارائه شده، دریافت شده و مورد انتظار. فصلنامه مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات, ۲۴(۱), ۱۸۸-۲۰۷.
۳۲. نوروزی، یعقوب؛ درم‌نثاری، مهدی (۱۳۹۳). بررسی کیفیت خدمات کتابخانه‌های عمومی از طریق مدل تحلیل شکاف مبتنی بر دیدگاه کاربران: مطالعه موردی کتابخانه‌‌های عمومی مستقر در شهر تبریز. ۲۰ (۴): ۶۸۵-۷۰۷.
۳۳. هاشمیان محمدرضا، آل‌مختار محمدجواد، حسن زاده اکبری (۱۳۹۱). ارزیابی کیفیت خدمات کتابخانههای دانشکدهای دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با استفاده از مدل تحلیل شکاف لایبکوال (Libqual). (مدیریت اطلاعات سلامت؛ ۹ (۳): ۴۴۴-۴۴۰
34. Babalhavaeji, Fahime; Isfandyari-Moghadddam, Alireza.(2009). Quality assessment of academic library performance: the case of an Iranian academic library. Malaysian journal of Library & Information science, Vol.14, No.2, :51-81
35. Brown, J.,2005, Ramping up assessment at the UNLV libraries. Htech. 23(3):396-413
36. Cook, C. (2005), The Importance of the LibQUAL++TM Survey for the Association of Research Libraries and Texas A&M University, available at: www.LibQUAL+.org
37. Helgesen , Øyvind & Nesset, Erik (2011) "Does LibQUAL+TM account for student loyalty to a university college library?", Quality Assurance in Education, Vol. 19 Issue: 4, pp.413-440, https://doi.org/10.1108/09684881111170104
38. Jager, Karin de (2015) "Place matters: undergraduate perceptions of the value of the library", Performance Measurement and Metrics, Vol. 16 Issue: 3, pp.289-302, https://doi.org/10.1108/PMM-08-2015-0021
39. Jeevan, V K J (2015) "Theoretical framework for performance evaluation of university libraries in India", New Library World, Vol. 116 Issue: 9/10, pp.540-563, https://doi.org/10.1108/NLW-01-2015-0009
40. Kim , Dong‐Suk (2010) "Eliciting success factors of applying Six Sigma in an academic library: A case study", Performance Measurement and Metrics, Vol. 11 Issue: 1, pp.25-38, https://doi.org/10.1108/14678041011026847
41. Ladhiri, R& Morales. M., 2008. Perceived service quality, perceived value and recommendation: A study among Canadian public library users. Library Management 29(4/5), 352-366.
42. Neshat, Narges & Dehghani, Mozhdeh (2013) "Review of the current gap between clients’ expectations and perceptions of received service in national library by using gap analysis model", Performance Measurement and Metrics, Vol. 14 Issue: 1, pp.45-60, https://doi.org/10.1108/14678041311316130
43. Pedramnia, S. ; Modiramani, P. & Ghavami Ghanbarabadi, V. (2012) "An analysis of service quality in academic libraries using LibQUAL scale: Application oriented approach, a case study in Mashhad University of Medical Sciences (MUMS) libraries", Library Management, Vol. 33 Issue: 3, pp.159-167, https://doi.org/10.1108/01435121211217144
44. Probst, L. (2004), Penn State University Libraries LibQUAL++TM Survey 2004: Executive summary, available at: www.sa.psu.edu/
45. Thompson, Bruce. Kyrillidou, Martha. Cook, Colleen , 2008,"Library users' service desires: A LibQUAL+ study". LIBRARY QUARTERLY.78 (1):1-18.
46. Voorbij, Henk (2012) "The use of LibQUAL+ by European research libraries", Performance Measurement and Metrics, Vol. 13 Issue: 3, pp.154-168, https://doi.org/10.1108/14678041211284704