طراحی و پیاده‌سازی پایگاه جامع میراث مکتوب علوم و فنون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، علم اطلاعات و دانش‌شناسى، مرکز منطقه اى اطلاع‌رسانى علوم و فناورى، شیراز، ایران

10.52547/publij.28.3.372
چکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر، طراحی و پیاده‌سازی پایگاه جامع میراث مکتوب علوم و فنون در مرکز منطقه‌ای اطلاع‌رسانی علوم و فناوری (رایسست)، و تعیین عناصر فراداده‌ای موردنیاز برای توصیف مجموعه نسخ خطی موجود در این مرکز است.
روش: در این پژوهش از روش تحلیل محتوا برای شناسایی ویژگی‌ها و عناصر فراداده‌ای موردنیاز برای توصیف مجموعه نسخ خطی استفاده شد. جامعه پژوهش متشکل از مجموعه میکروفیش‌های مربوط به نسخ خطی عربی موجود در مرکز منطقه‌ای در حوزه‌های علوم و فنون شامل 1203 عنوان نسخه خطی است. جامعه پژوهش شامل کلیه عناوین نسخ خطی در حوزه‌های علوم و فنون است روش گردآوری داده‌ها در پژوهش حاضر «مشاهده ساختارمند» (به‌صورت غیرمشارکتی) و ابزار گردآوری داده‌ها سیاهه وارسی است.
یافته‌ها: در این پژوهش، ابتدا عناصر فراداده‌ای طی فرایندی شامل مطالعه پژوهش‌های انجام‌شده در این حوزه، تحلیل پایگاه‌های نسخ خطی موجود در داخل و خارج از کشور و بررسی نیازها، چشم‌انداز و سیاست‌های خاص مرکز منطقه‌ای شناسایی شد و پس از آن طراحی پایگاه در هفت مرحله انجام شد. این مراحل عبارت‌اند از: شناسایی و سازمان‌دهی میکروفیش‌های نسخ خطی، شناسایی عناصر فراداده‌ای برای توصیف نسخ خطی، شناسایی نرم‌افزار مناسب و طراحی فرم ورود اطلاعات نسخ خطی در پایگاه رایسست، دیجیتال‌سازی مجموعه میکروفیش‌ها، مستندسازی و فهرست‌نویسی نسخ خطی، ورود اطلاعات نسخ خطی در پایگاه و بارگذاری فایل‌ها، و ارزیابی و ویرایش اطلاعات واردشده در پایگاه.
اصالت/ارزش: یکی از ویژگی‌های پژوهش حاضر انتخاب عناصر فراداده‌ای موردنیاز مطابق با ویژگی‌های بافت ایرانی-اسلامی و با تکیه بر پژوهش‌های انجام‌شده در این حوزه است تا بتواند نقاط دسترسی مناسبی را برای بازیابی مؤثر متون نسخ خطی در اختیار کاربران قرار دهد. پوشش محتوایی پایگاه و تنوع عناصر فراداده‌ای آن به نحوی است که گروه‌های مختلف مخاطبان بسته به نوع نیاز از خدمات آن بهره‌مند شوند.

کلیدواژه‌ها