واکاوی عوامل و موانع مؤثر بر مشارکت خیّرین در ساخت و تجهیز کتابخانه‌های عمومی: یک مطالعه کیفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، تبریز، آذربایجان‌شرقی، ایران

2 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

3 دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

10.61186/publij.30.1.100
چکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر واکاوی عوامل و موانع مؤثر بر مشارکت خیّرین در ساخت و تجهیز کتابخانه‌های عمومی استان آذربایجان‌شرقی است.
روش: پژوهش کاربردی حاضر با رویکرد کیفی و به روش تحلیل محتوای کیفی از نوع عرفی انجام شد. مشارکت‌کنندگان پژوهش شامل تمامی خیّرین مشارکت‌کننده در ساخت و تجهیز کتابخانه‌های عمومی استان آذربایجان‌شرقی بود که دو شرط، مشارکت در عرض سال‌های 1389 تا 1400 و مشارکت با ارزش بالای صد میلیون ریال را داشتند. نمونه‌‌ها به صورت هدفمند برای مصاحبه نیمه‌ساختاریافته انتخاب شدند. مصاحبه تا مرحله اشباع نظری ادامه یافت و در مجموع، با یازده نفر از خیّرین مصاحبه انجام شد. به منظور اعتبارسنجی یافته‌های به‌‌دست‌‌آمده از معیارهای اعتبارپذیری، انتقال‌پذیری، اعتمادپذیری و تأییدپذیری استفاده شد.
یافته‌ها: با تجزیه و تحلیل مصاحبه‌ها، هفت مقوله کلی (عملکرد نهاد کتابخانه‌ها در انگیزش خیّرین، عملکرد مسئولان کتابخانه در انگیزش خیّرین، عملکرد حاکمیت و قوانین در انگیزش خیّرین، تأثیر زمینه فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی بر انگیزش خیّرین، باورهای شخصی خیّرین، کاستی‌های نهاد کتابخانه‌های عمومی در انگیزش خیّرین و کاستی‌های حاکمیت و قوانین در انگیزش خیّرین) و دو مؤلفه اصلیِ (عوامل انگیزشی در جذب خیّرین و موانع جذب خیّرین) شناسایی شد. با توجه به تأکید خیّرین مشارکت‌کننده می‌توان نتیجه گرفت که از بین عوامل مؤثر بر مشارکت خیّرین استان آذربایجان شرقی در ساخت و تجهیز کتابخانه‌های عمومی، دو عامل تأثیر زمینه فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی و همچنین باورهای شخصی، مهم‌ترین عوامل انگیزشی بودند. همچنین از نظر خیّرین مشارکت‌کننده، مهم‌ترین مانع مشارکت نکردن خیّرین در ساخت و تجهیز کتابخانه، نبود روشنگری کافی برای ضرورت نیاز به کتابخانه بود که حاکی از ضعف در فرهنگ‌‌سازی است.
اصالت/ ارزش: به منظور گسترش مشارکت خیّرین کتابخانه‌ساز، ضروری است که عوامل انگیزشی مؤثر در مشارکت خیّرین کتابخانه‌ساز و موانع موجود در این مسیر مورد توجه ویژه نهاد کتابخانه‌های عمومی (به عنوان متولی گسترش کتابخانه‌های عمومی) قرار گیرد. مطالعه حاضر با رویکرد کیفی عوامل و موانع مؤثر بر مشارکت خیّرین در ساخت و تجهیز کتابخانه‌های عمومی را از دیدگاه خیّرین استان آذربایجان شرقی شناسایی ‌‌‌‌کرد. یافته‌های این پژوهش می‌تواند اطلاعات و افق دقیق‌تری را پیش روی مدیران و کارشناسان نهاد کتابخانه‌های عمومی جهت برنامه‌ریزی دقیق‌تر در رفع موانع و کاستی‌های این حوزه قرار دهد و همچنین مبنایی برای انجام پژوهش‌های آتی در این حوزه و بسط مبانی نظری آن است.

کلیدواژه‌ها


۱. آقابابا، سارا (۱۳۹۷، دی). تحلیل جلب در حوزه سلامت مشارکت خیّرین. مقاله ارائه شده در دومین همایش ملی خیّر ماندگار، تهران، بازیابی شده از https://civilica.com/doc/۹۵۴۴۱۵
۲. اسدی‌جنتی، نرگس؛ علی‌‌محمدزاده، خلیل؛ حسینی، مجتبی؛ ماهر، علی ؛و بهادری، محمدکریم (۱۳۹۹). موانع و مشکلات مشارکت کارا و اثربخش خیّرین در حوزه سلامت. مجله بیمه سلامت ایران. ۳ (۱)، ۴۳-۵۰.
۳. ایمان، محمدتقی و نوشادی، محمودرضا (۱۳۹۰). تحلیل محتوای کیفی. پژوهش ، ۳ (۲)، ۱۵-۴۴.
۴. پیمانخواه، مطهره؛ خراسانی، محبوبه ؛و روفی، قاسم (۱۳۹۶، آذر). نقش و تاثیر ارتباط با خیّرین در جذب کمک‌های مردمی جهت ساخت و ارتقای کتابخانه‌های عمومی استان سمنان. مقاله ارائه شده در همایش ملی مهارت‌های ارتباطی کتابداران، اصفهان، بازیابی شده ازhttps://elmnet.ir/article/۲۱۰۲۰۵۰۱-۵۲۹۶۱
۵. خندان، زهرا و سالاری، محمود (۱۳۹۶). شناسایی عوامل موثر ارتباط با خیّرین و موانع آن در کتابخانه‌های عمومی خراسان رضوی. مقاله ارائه شده در همایش ملی مهارت‌های ارتباطی کتابداران، اصفهان، بازیابی شده ازhttps://elmnet.ir/article/۲۱۰۱۴۲۸۴-۴۶۶۹۳
۶. دلاور، علی؛ شعبانی، زهرا؛ کریمی، یوسف ؛و درتاج، فریبرز (۱۳۹۵). تبیین عوامل روان‌شناختی و اجتماعی بر نوع‌دوستی خیّرین مدرسه‌ساز. فصلنامه روان‌شناسی تربیتی. ۱۲ (۳۹)، ۴۵-۷۹.
۷. رشیدآبادی، زکیه؛ علیمی، ماندانا ؛و نصیری‌‌افراپی، عذرا (۱۳۹۷، دی). بررسی انگاره‌های ذهنی خیّرین. مقاله ارائه شده در دومین همایش ملی خیّر ماندگار (مطالعه و ارزیابی امور خیّر در ایران با تمرکز بر چالش‌های نیکوکاری در ایران امروز)، تهران، بازیابی شده از https://civilica.com/doc/۹۵۴۴۳۳
۸. شعبانی، زهرا (۱۳۹۳). تبیین مدل نوع‌دوستی خیّرین مدرسه‌ساز در ده سال اخیّر. تربیت اسلامی. ۹ (۱۹)، ۶۷-۹۴.
۹. شفیعی‌نیکابادی، محسن و رضویان، بهنام (۱۳۹۶). رتبه‌بندی شاخص‌های موثر بر وفاداری نیکوکاران در موسسات خیّریه ایران با استفاده از دلفی فازی و روش معادلات ساختاری تفسیری. مجله مطالعات توسعه اجتماعی فرهنگی. ۶ (۳)، ۵۹-۷۹.
۱۰. شهریاری، امیرعطا (۱۳۹۴). بررسی عوامل موثر بر جذب مشارکت‌های مردمی در کتابخانه‌های عمومی شهر مشهد(پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه بین‌المللی امام رضا علیه‌السلام، مشهد. بازیابی شده از https://ganj.irandoc.ac.ir
۱۱. عبدی، مصطفی و کاوسی، اسماعیل (۱۳۹۳). طراحی و ارائه الگوی سنجش توسعه فرهنگی در کشور ایران با استفاده از نظریه داده بنیاد. مطالعات توسعه اجتماعی ایران. ۷ (۱)، ۹۳-۱۱۰.
۱۲. کرمی، صادق؛ فردوسی، محمدحسن؛ اسمعیلی، محسن؛ و رفیعی دهبیدی، وحید. (۱۴۰۱). طراحی الگوی پارادایمی جذب خیّرین در توسعه ورزش. رویکردهای نوین در مدیریت ورزشی. ۱۰ (۳۶)، ۱۱۳-۱۳۳.
۱۳. کوهی‌رستمی، منصور؛ محمدزاده، فاطمه و عصاره، فریده. (۱۴۰۰). شناسایی و رتبه‌بندی موانع جذب و توسعه مشارکت‌های مردمی در کتابخانه‌های عمومی ایران. پژوهشنامه کتابداری و اطلاع رسانی. ۱۱(۲)، ۲۹۱-۳۱۱.
۱۴. متین، نعمت‌الله (۱۳۹۰). راههای گسترش مشارکت مردم در آموزش و پرورش از دیدگاه خیّرین مدرسه‌ساز. تعلیم و تربیت. ۲۷ (۱۰۷)، ۱۴۱- ۱۵۹.
۱۵. مصدق‌راد، علی‌‌محمد و احتشامی، فاطمه (۱۳۹۹). تبیین و پیش‌بینی رفتار مشارکت خیّرین در نظام سلامت ایران. مجله تحقیقات نظام سلامت حکیم. ۲۲ (۴)، ۲۸۴-۲۹۷.
۱۶. منصوری، علی و سلیمیان‌ریزی، ملیحه (۱۳۹۸). بررسی عوامل موثر بر جذب و توسعه مشارکت‌های خیّرین کتابخانه‌ساز. مطالعات کتابداری و علم اطلاعات. ۲۶ (۲)، ۱۹-۳۲.
۱۷. ناییجی، محمدجواد و غلامی، فاطمه (۱۳۹۵). تاثیر هوش معنوی بر نیات خیّرین بیمارستان‌ساز. مجله بیمارستان. ۱۵ (۴)، ۷۱-۷۸.
۱۸. نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، اداره کل مشارکتها و شهرداری‌ها. (۱۳۹۲). راهنمای جذب مشارکت‌های مردمی سازمآن‌ها و موسسات. ویراست سوم. تهران: نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور.
۱۹. هاشم‌زاده، محمدجواد؛ دهقانی‌راینی، حکیمه ؛و نوکاریزی، محسن (۱۳۹۴). نقش کتابخانه‌های عمومی شهرستان کرمان در توسعه فرهنگ مطالعه کاربران. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی (پیام کتابخانه). ۲۱ (۲) ۲۲۹-۲۴۶.
۲۰. یعقوبی، علی و فرقانی اوزرودی، محمدباقر. (۱۴۰۰). شناسایی ﻛﺎرﻛﺮدﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ جذب خیّرین در ورزش دانشجویی کشور. تحلیل های جامعه شناختی و مدیریتی در ورزش. ۲ (۶)، ۷۵-۵۵.
21. Ashman, A. B. (2002). A comparative examination of public library fundraising. Public library quarterly. 21(2), 47-57. [DOI:10.1300/J118v21n02_07]
22. Bartlett, J. A. (2018). New and noteworthy: Philanthropy and libraries. Library Leadership & Management. 32(3), 1-4. [DOI:10.5860/llm.v32i3.7315]
23. Bhati, A., and McDonnell, D. (2020). Success in an online giving day: The role of social media in fundraising. Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly. 49(1), 74-92. [DOI:10.1177/0899764019868849]
24. Brewer, F. J. (1961). Friends of the library and other benefactors and donors. Illinois: Graduate School of Library and Information Science, University of Illinois at Urbana-Champaign. Retrieved on 17 January 2023 from https://www.ideals.illinois.edu/items/5921
25. Crumpton, M. A. (2016). Cultivating an organizational effort for development. The Bottom Line. 29(2), 97-113. [DOI:10.1108/BL-02-2016-0010]
26. Garczynski, J. (2016). # Donate: the role of social media in academic library fundraising. The Bottom Line. 29(2), 60-66. [DOI:10.1108/BL-02-2016-0013]
27. Gaunt, H. (2007). 'To do things for the good of others': library philanthropy, William Walker, and the establishment of the Australiana collection at the Tasmanian Public Library in the 1920s and 1930s. The Australian Library Journal. 56(3-4), 251-264. [DOI:10.1080/00049670.2007.10722421]
28. Guba, E. and Lincoln, Y. (1989). Fourth generation evaluation. Newbury Park, CA: SAGE
29. Kernochan, R. (2016). Fundraising in American Public Libraries: An Overview. The Serials Librarian. 71(2), 132-137. [DOI:10.1080/0361526X.2016.1186580]
30. Koohi Rostami, M,. Mohamadzadeh, F., & Osareh, F. (2022). Identifying and Ranking the Effective Factors in Attracting and Developing Public Participation in Iranian Public Libraries: Library Donors' Perspective. International Journal of Information Science and Management (IJISM), 20(1), 153-169.
31. Lorenzen, M. (2010). Fund raising for academic libraries: what works, what doesn't?. Library Philosophy and Practice(e-journal), 487. Retrieved from https://citeseerx.ist.psu.edu
32. Mahmood, K., Hameed, A., & Haider, S. J. (2005). Library fundraising in Pakistan. Library Management. 26(8/9), 429-438. [DOI:10.1108/01435120510631729]
33. Motewar, N. R. (2018). Fundraising: A Tool for the development of Public Library System. Knowledge Librarian. Special Issue, January, 21-24. Retrieved from http://www.klibjlis.com/sp2018jan4.pdf
34. Schwirtlich, A. M. (2016). Successful Library Fundraising: Best Practices. Australian Academic & Research Libraries. 47(1), 48. [DOI:10.1080/00048623.2016.1162267]