دوره 26، شماره 1 - ( 1-1399 )                   دوره 26 شماره 1 صفحات 77-110 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Taghi Zadeh N, Ebrahimy S, Izadi H, Goli A. Ranking the Public Library Facilities and Services by Using Spatial Analysis and Analytic Hierarchy Process (AHP): Case Study of Fars Province. Research on Information Science & Public Libraries. 2020; 26 (1) :77-110
URL: http://publij.ir/article-1-2088-fa.html
تقی‌زاده نازنین، ابراهیمی سعیده، ایزدی حسن، گلی علی. سطح‌بندی امکانات و خدمات کتابخانه‌های عمومی استان فارس با استفاده از توابع تحلیل فضایی و تحلیل سلسله مراتبی. تحقيقات اطلاع‌رساني و كتابخانه‌هاي عمومي. 1399; 26 (1) :77-110

URL: http://publij.ir/article-1-2088-fa.html


دانشگاه شیراز ، sebrahimi.shirazu@gmail.com
چکیده:   (911 مشاهده)
هدف: این پژوهش با هدف سطح‌بندی کتابخانه‌های عمومی استان فارس و تعیین الگوی پراکندگی آن‌ها بر مبنای توزیع امکانات و خدمات انجام شده است.
روش: این پژوهش از نظر هدف در دستۀ تحقیقات کاربردی و از لحاظ ماهیت و روش تحقیق از دستۀ تحقیقات توصیفی از نوع پیمایشی است. جامعۀ آماری پژوهش همۀ 163 کتابخانۀ نهادی استان فارس بوده است که همۀ آن­ها به روش سرشماری مورد بررسی قرار گرفته­‌اند. ابزار گردآوری داده­‌های تحقیق پرسش­نامه بوده که در سه مرحله اجرا شده است. به ­منظور سطح‌بندی شهرستان‌های استان فارس در زمینۀ برخورداری از امکانات و خدمات کتابخانه‌های عمومی، پس از شناسایی عوامل مؤثر بر سطح‌­بندی کتابخانه‌ها و به دست آوردن امتیاز عوامل با استفاده از نظر نخبگان و مدیران کتابخانه‌های عمومی و روش تحلیل سلسله ­مراتبی (AHP)، به سطح‌­بندی کتابخانه‌های استان در مقیاس شهرستانی با استفاده از روش فواصل وزن‌دار معکوس (IDW) پرداخته شد. برای تعیین نحوۀ پراکندگی کتابخانه­‌ها و امکانات نیز از تکنیک­‌های نزدیک­ترین همسایگی و شاخص موران و توابع تحلیل فضایی استفاده شده است.
یافته‌ها: یافته­ها نشان داد که توزیع منابع و خدمات در کتابخانه‌های عمومی استان فارس، به­‌صورت نامتوازن انجام شده است. طبق نقشه‌های نهایی بخش عمده­ای از استان از نظر تمامی شاخص‌های امکانات و خدمات در وضعیت متوسط قرار گرفته است. برخوردارترین مناطق از نظر امکانات و خدمات، پیرامون مناطق شمالی ازجمله شهرستان‌های کازرون، سروستان و آباده است، در حالی که کم‌برخوردارترین مناطق در بخش‌­های جنوبی و مرکزی استان متراکم شده‌­اند. همچنین، توزیع امکانات و خدمات، در سطح کتابخانه‌های استان به­‌صورت خوشه‌­ای (همگنی پدیده‌­های موردبررسی) و در مقیاس شهرستانی الگوی توزیع به­‌صورت اتفاقی (تصادفی بودن پدیده‌­های مورد بررسی) است.
اصالت/ارزش: اصالت این پژوهش ناظر بر رویکرد به‌کاررفته درخصوص کتابخانه­‌های استان فارس بوده است. این پژوهش با رویکرد توجه به شاخص‌های مکانی و عملکردی کتابخانه‌ها انجام شده است که منتهی به سطح‌بندی شهرستان‌­های استان و همچنین، ارائۀ الگوی توزیع امکانات و خدمات در سطح استان و شهرستان‌ها شده است. تحقیقات پیشین انجام ­شده در کشور و استان فارس غالباً با رویکرد مکان­‌یابی کتابخانه­‌ها بوده است.
متن کامل [PDF 2411 kb]   (160 دریافت)    
نوع مطالعه: كمّي | موضوع مقاله: مديريت اطلاعات و مديريت دانش
دریافت: 1398/2/5 | پذیرش: 1398/8/13 | انتشار الکترونیک پیش از انتشار نهایی: 1398/8/13 | انتشار: 1399/5/12 | انتشار الکترونیک: 1399/5/12

فهرست منابع
1. اباذری زهرا؛ باب‌الحوائجی فهیمه و جهانگیری فرد، بهنام (1392). مکان‌یابی کتابخانه‌های عمومی منطقۀ چهار شهر تهران با استفاده از GIS . تحقيقات اطلاع‌رساني و كتابخانه‌هاي عمومي. ۱۹ (۴)، ۵۲۷-۵۴۷.
2. اسمعیل پور، نجما؛ دستا، فرزانه و ایرجی، سمانه (1392). تحلیل توزیع فضایی کتابخانه‌های عمومی شهر یزد. نشریه علمی-پژوهشی جغرافیا و برنامه ریزی؛ 19(52)، 1-24.
3. بهرامی, محبوبه؛ ولیپوری, معصومه و حجی‌ملایری, پریسا (1394). توزیع فضایی و مکان‌یابی کتابخانه‌های عمومی شهر بروجرد با استفاده از مدل AHP و تکنیک GIS . جغرافیا و برنامه ریزی محیطی, 26(1), 203-220.
4. تابعی، نادر؛ موحد، علی؛ نورایی، عیسی و منفرد، فردین( ۱۳۹۳). بررسی و تحلیل نقش مدیریت شهری در نابرابریهای فضایی توزیع خدمات (مورد مطالعه: منطقه شش شهرداری تهران)، ششمین کنفرانس ملی برنامه‌ریزی و مدیریت شهری با تأکید بر مؤلفه‌های شهر اسلامی، مشهد
5. https://www.civilica.com/Paper-URBANPLANING06-URBANPLANING06_207.html
6. حري، عباس (1375). اطلاع رساني نظا مها و فرآيندها، تهران، نشر كتابدار.
7. حسین رضوی، سروناز؛ اسدی مهدی آبادی، الهام؛ علایی، زهرا و ابراهیمی نژاد، سمیرا ( ۱۳۹۵ ). بازیابی عوامل مؤثر در مکان‌یابی مراکز گذران اوقات فراغت، نمونه مورد مطالعه: مجموعه تیاتر شهر تهران، دومین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی، ترکیه. https://www.civilica.com/Paper-ICRSIE02-ICRSIE02_142.html
8. داداش‌پور، ﻫاشم و رستمی، فرامرز (1390). بررسی و تحلیل نحوه توزیع خدمات عمومی شهری از دیدگاه عدالت فضایی: (مطالعه موردی: شهر یاسوج). مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، 16(1)، 171-198.
9. داداش‌پور، ‌ﻫاشم، رستمی، فرامرز، علیزاده، بهرام (1394). بررسی و تحلیل توزیع عادلانه خدمات شهری و الگوی پراکنش فضایی آن‌ها در شهر همدان: فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات شهری، (12)، 5-18.
10. زوارقی، رسول؛ سالکی ملکی، محمد علی؛ قاسمی خویی، معصومه؛ سالکی ملکی، فاطمه (1393)، مکان‌یابی کتابخانه‌های عمومی با استفاده از تکنیک تاپسیس- فازی: بررسی موردی کتابخانه‌های عمومی شهر تبریز. تحقیقات اطلاع رسانی و کتابخانه‌های عمومی، 20(77). 254-275.
11. شهاب زاده، مرجان؛ پیوسته گر، یعقوب و حیدری، علی اکبر(1395). تحلیل توزیع فضایی مراکز تجاری ‌نوین شهری و مکان‌یابی بهینه آن‌ها با استفاده از GIS و AHP ، مورد پژوهی: کلان‌شهر شیراز. برنامه ریزی منطقه‌ای, 6(23), 99-112.
12. فتاحی، رحمت‌الله (1382). تحلیل و بازآفرينی نقش كتابداران و اطلاع¬رسانان در عصر تحول. تهران: سازمان مدیریت و برنامه¬ریزی کشور.
13. فهیم¬نیا، فاطمه و منطق، حسن (1392). بررسی نقش کیفیت خدمات ارائه شده به وسیله¬ی کتابخانه‌های دانشگاهی در افزایش اعتماد دانشجویان به آن (مورد مطالعه: کتابخانه¬ی مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران). تحقیقات کتابداری و اطلاع-رسانی دانشگاهی، 47(2)، 117-137.
14. فرج زاده اصل، منوچهر و معصومی مرضیه(1385). تحلیل فضایی کتابخانه‌های عمومی منطقه ۱۲ تهران با استفاده از .GIS برنامه‌ریزی و آمایش فضا. ۱۰ (۱) ،۱۹۱-۲۱۲.
15. عفیفیان، فرزانه؛ حیاتی، زهیر و گلی، علی (1392). شناسایی و رتبه بندی عوامل مؤثر بر مکان‌یابی کتابخانه‌های عمومی با استفاده از روش فرایند سلسله مراتبی گروهی. نظام ها و خدمات اطلاعاتی، 6، 79-90.
16. میرکی، صفورا؛ فامیل روحانی، علی اکبر و چشمه¬سهرابی، مظفر (1391). بررسی تطبیقی وضعیت کتابخانه‌های عمومی شهرستان‌های استان کردستان در مقایسه با استانداردهای ایفلا. فصلنامه دانش¬شناسی، 5، (17)، 71-84.
17. نظم‌فر، حسین؛ عشقی چهاربرج ، علی و قاسمی، مهدی (1393). تحلیل وضعیت عدالت اجتماعی در ساختار فضایی درون شهری (مطالعه موردی: شهر مراغه). جغرافیا و مطالعات محیطی، 11 (3)، 91-112.
18. نگارش جدید سامانه مدیریت کتابخانه های عمومی کشور(بی تا). قابل دسترس از: http://www.samanpl.ir/Common/Portal/ReadNewsAnnouncement?id=16
19. Abazari Z, Babalhavaeij F, Jahangiri fard B.(2014). Examining the Location of Public Libraries in the Fourth Region of Tehran through GIS. Research on Information Science and Public Libraries.19(4): 527-547. (In Persian)
20. Adkins, Denice. Sturges, Denyse K. (2004). Library Service Planning with GIS and Census Data. Public libraries, 43(3). Reprinted as a chapter in The PLA Reader for Public Library Directors and Managers, 2009.
21. Affifian, F., Hayati, Z. & Goli, A. (2013). dentify and rank the factors affecting the location of public libraries usinga group hierarchy process.Information Systems and Services. 6, 79-90.(In Persian).
22. Bahrami, M., Valipoor, M. & hejimalayeri, P. (2015). patial distribution and locating of public libraries in Borujerd city Using AHP model and GIS technique. Geography and environmental planning. 26(1), 203-220. (In Persian)
23. Balina, S. (2014). Public libraries-facilitators of information society and e-inclusion in Latvia. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 109, 412-416. [DOI:10.1016/j.sbspro.2013.12.482]
24. Bishop, B. W., & Mandel, L. H. (2010). Utilizing geographic information systems (GIS) in library research. Library Hi Tech, 28(4), 536-547. [DOI:10.1108/07378831011096213]
25. Buker, R. (2016). Geographic distribution of public libraries in Illinois: How equitable is library access?. Western Illinois University.
26. Dadash Pour, H. & Rostami, F. (2012). Analysis of the distribution of urban public services from the viewpoint of spatial equity in the case of Yasuj City. Geography and Regional Development Journal.16(1), 171-198. (In Persian)
27. Dadash Pour, H. ,Rostami, F.& Ali Zadeh, B. (2014). Analysis of Justice Distribution of Urban Services and the their Spatial Distribution Pattern in Hamadan Ciy. Motaleate Shahri , 3(12), 5-18. (In Persian)
28. Esmaeelpour, N., Dasta, F. & Iraji, S.(2013). Analysis of Spatial Distribution of Public Libraries in the City of Yazd. Journal of Geography and urban planning. 19(52), 1-24.)In Persian)
29. Fahimnia,F.& Mantegh, H. (2013). Studying the role of quality of services in students trust toward Library: (the case of Central Library and Documents Center of University of Tehran). Journal of Academic Librarianship and Information Research. 47(2), 117-137. (In Persian)
30. Farajzadeh Asl M, Masoomy M. Spatial analysis of public library in No. 12 district of Tehran using GIS (2006). The Journal of Spatial Planning . 10 (1) ,191-212. (In Persian).
31. Fattahi, R.(2003). Analysis and recreation of librarians role in the age of Management and planning organization .. Tehran: the country 's scientific evidence center.
32. Fischer. Manfred, M. & Wang J. (2011). Spatial Data Analysis: Models, Methods and techniques, Germany: Springer Press.
33. Gayton, J.T. (2008). Academic libraries: "Social" or "Communal?" the nature and future of academic libraries. The Journal of Academic Librarianship, 34(1), 60-66. [DOI:10.1016/j.acalib.2007.11.011]
34. Goli, Ali. (2012). spatial distribution of mental retardation in Iran, 32nd International Geographical Congress, Cologne, Germany. [DOI:10.5339/qproc.2012.mutagens.3.82]
35. Goli A, Kermany FS, Askarian M. (2014) Spatial prevalence of intellectual disability and related socio‑demographic factors in Iran, using GWR: A Case study. Int J Prev Med, 5:313-24.
36. Horri, A. (1996). Informing: Systems and Process. Tehran: Ketabdar. (In Persian)
37. Hosein Razavi, S., Asadi Mahdi Abadi, E., Alaee, Z. & Ebrahimi Nezhad, S. (2016). Restoration of effective factors in locating the leisure centers, The sample : Tehran city hall. The second international conference of research in science and engineering ,Turkey . (In Persian) retrieved from: https://www.civilica.com/Paper-ICRSIE02-ICRSIE02_142.html
38. Mirkay, S., Famil Rohani , AA. & r Cheshme Sohrabi, M. (2012). A Comparative Study of Public Libraries of Kurdestan Province with IFLA Standards. Knowledge Studies. 5(17), 71-84. (In Persian)
39. Nazm Far, H., Eshghi Chaharborj, A. & Ghasemi, M. (2014). An analysis of social equity status in urban spatial structure in the case of Maraghe city. Geography and Environmental Studies 11(3), 91-112.(In Persian)
40. The new version of Iran' public libraries management system (No date). Available in:
41. http://www.samanpl.ir/Common/Portal/ReadNewsAnnouncement?id=16
42. Park, S. J. (2012). Measuring public library accessibility: A case study using GIS. Library & Information Science Research, 34(1), 13-21. [DOI:10.1016/j.lisr.2011.07.007]
43. Phadke, D. N. (2006). Geographical Information Systems (GIS) in library and information services. Concept Publishing Company.
44. Pfeiffer, DU., Robinson, TP., Stevenson, M., Stevens, KB., Rogers, DJ. & Clements, AC. (2008) Spatial analysis in epidemiology. New York (NY): Oxford University Press. [DOI:10.1093/acprof:oso/9780198509882.001.0001]
45. Sasaki, M., Oguchi, T., Okabe, A., & Sadahiro, Y. (2008). GIS education at geographical departments in Japanese universities in relation to the Japan standard GIS core curriculum. International Research in Geographical and Environmental Education, 17(4), 298-306. [DOI:10.1080/10382040802401540]
46. Shahabzadeh, M., Peyvastegar, Y. & Heydari , A A.(2016). Spatial Distribution Analysis of Modern Commercial Centers of Shiraz and Optimal Positioning By Using GIS and AHP. Regional Planning. 6(23), 99-112. (In Persian)
47. Tabei, N., Movahhed, A., Nooraee, E. & Monfared, F. (2014). examining and analyzing the role of urban management in spatial inequalities of service distribution (studied : district six municipality of Tehran ). The sixth national conference of planning and urban management with emphasis on the elements of Islamic city . Mashhad. (In Persian). Retrieved from: https://www.civilica.com/Paper-URBANPLANING06-URBANPLANING06_207.html
48. Waters, N. (2003). Geographic Information System. Encyclopedia of Library and Information Science. London: Taylor and Francis.
49. Xia, J. (2004). Library space management: a GIS proposal. Library hi tech, 22(4), 375-382. [DOI:10.1108/07378830410570476]
50. Zavaraqi R, Saleki Maleki M A, Ghasemi Khoei M, Saleki Maleki F.(2014) Application of the Fuzzy Topsis technique for the Selection of the Location of Public Libraries: A Case Study of Tabriz . Research on Information Science and Public Libraries. 20 (2), 254-275. (In Persian)

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


کلیه حقوق این وب سایت متعلق به تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2020 All Rights Reserved | Research on Information Science and Public Libraries

Designed & Developed by : Yektaweb